English

Hwb

Cwricwlwm i Gymru: y daith i weithredu’r cwricwlwm

Wrth inni symud i gyfnod newydd, mae ysgolion yn wynebu 2 her amlwg: ymateb i effeithiau COVID-19 ar ddysgwyr a pharatoi ar gyfer diwygio. Mae Gweinidog y Gymraeg ac Addysg wedi cyhoeddi’r cynllun Adnewyddu a Diwygio, yn nodi dull Llywodraeth Cymru o gefnogi’r system addysg mewn ymateb i’r heriau hyn. Mae cyfleoedd pwysig hefyd. Mae paratoi ar gyfer diwygio’r cwricwlwm wedi rhoi Cymru mewn sefyllfa gryfach i ymateb i effeithiau’r pandemig, gan gydnabod nawr, yn fwy nag erioed, pa mor bwysig yw’r pedwar diben i’r hyn sydd ei angen ar ein dysgwyr.

Diben y canllawiau hyn yw cefnogi ysgolion drwy ddarparu casgliad cyffredin o ddisgwyliadau, blaenoriaethau a gwybodaeth ategol ar gyfer cynllunio’r cwricwlwm a dulliau addysgu a dysgu effeithiol wrth iddynt ymateb i’r 2 her hyn. I wneud hyn, mae’n dod â dwy ddogfen flaenorol allweddol ynghyd – ‘Cwricwlwm i Gymru: Y daith i 2022’ a ‘Canllawiau ar ddysgu mewn ysgolion a lleoliadau: coronafeirws’. Mae gwneud hynny yn cydnabod bod yr hanfodion yr un peth ar gyfer ‘adnewyddu’ a ‘diwygio’, ac nad ydynt yn 2 bwysau cystadleuol sy’n gwrthdaro. Mae’r disgwyliadau a nodwyd yn wreiddiol yn y dogfennau hynny wedi cael eu haddasu i adlewyrchu’r canlynol:

  • y sefyllfa newidiol ers iddynt gael eu cyhoeddi gyntaf
  • yr hyn a ddysgwyd o COVID-19
  • anghenion ysgolion am waith paratoi ar gyfer cyflwyno’r cwricwlwm ac, yn benodol, y cyhoeddiad ar amseru’r broses gyflwyno mewn ysgolion uwchradd

I gefnogi hyn, mae’r canllawiau yn nodi’r canlynol:

  • y blaenoriaethau ar gyfer cynllunio’r cwricwlwm, a hynny o ran yr ymateb i COVID-19 a pharatoi ar gyfer diwygio
  • y disgwyliadau a rennir o ran y camau y dylai ysgolion eu cymryd i baratoi ar gyfer cyflwyno Cwricwlwm i Gymru
  • crynodeb o’r gofynion cyfreithiol mewn perthynas â chyflwyno’r cwricwlwm
  • crynodeb o’r cymorth cenedlaethol y gall ysgolion ei ddisgwyl er mwyn cefnogi’r gwaith o baratoi ar gyfer diwygio
  • canllawiau ar ddefnyddio cyllid a ddyrennir i ysgolion i gefnogi dysgu ar gyfer ‘adnewyddu’ a ‘diwygio’

Mae’r canllawiau hyn yn adeiladu ar y cymorth a gynigir gan bartneriaid, yn enwedig consortia rhanbarthol ac awdurdodau lleol. Amlinellir y cymorth hwn yn y Cwricwlwm i Gymru: Cynllun gweithredu.

Mae’r canllawiau hyn ar gyfer arweinwyr ysgolion yn benodol, gan gydnabod bod arweinyddiaeth yn hanfodol i gyflawni newid, wedi’i gefnogi gan addysgu a dysgu ardderchog. Mae’r dull ysgolion fel sefydliadau sy’n dysgu yn hollbwysig i’r newid hwn a bydd yn helpu ysgolion wrth iddynt ddechrau ar y daith hon.

Nod yr adran hon yw rhoi un set glir o ddisgwyliadau o ran yr hyn y dylai prosesau cynllunio’r cwricwlwm a’r hyn y dylai dysgu ganolbwyntio arno ar gyfer:

  • ‘adnewyddu’ – addasu ac ailflaenoriaethu addysgu a dysgu er mwyn sicrhau bod dysgwyr yn gwneud cynnydd yn sgil COVID-19
  • ‘diwygio’ – paratoi ar gyfer cyflwyno Cwricwlwm i Gymru

Mae hyn yn cydnabod bod yr un egwyddorion ar gyfer cynllunio’r cwricwlwm, addysgu a dysgu yn hanfodol ar gyfer y ddau. Bwriedir iddynt helpu ysgolion gyda chwestiynau ynghylch cynllunio’r cwricwlwm, yn ogystal â helpu ymarferwyr i addasu eu harferion addysgu er mwyn sicrhau dysgu effeithiol. Mae’r egwyddorion hyn wedi’u cynllunio i helpu arwain ysgolion wrth iddynt gynllunio eu cwricwla ac i ddarparu sylfaen ar gyfer ymgysylltu â fframwaith Cwricwlwm i Gymru, gan gynnwys yr agweddau hynny yr ymgynghorir arnynt yn 2021.

Mae’n hanfodol bod unrhyw gynllunio ar gyfer ymateb i effeithiau COVID-19 yn cael ei weld yng nghyd-destun y ffordd y gall Cwricwlwm i Gymru gefnogi hyn. Yn yr un modd, dylid cynllunio ar gyfer Cwricwlwm i Gymru gael ei ystyried yng nghyd-destun y ffordd mae anghenion dysgwyr yn newid yn sgil y pandemig. Mae’r dulliau a nodir yma wedi’u cynllunio i helpu ysgolion a lleoliadau i ymateb i’r ddau mewn ffordd integredig.

Mae hyn yn arbennig o bwysig yng nghyd-destun iechyd a lles dysgwyr. Mae iechyd a lles dysgwyr yn ystyriaeth allweddol drwy gydol y 3 chwestiwn isod. Mae’n ganolog i anghenion dysgwyr, mae’n hanfodol er mwyn galluogi dysgwyr i symud ymlaen, ac mae’n rhan o ddeall sut maent yn symud ymlaen. Wrth i ysgolion gynllunio eu cwricwlwm, bydd deall sut mae’n effeithio ac yn cefnogi lles dysgwyr yn allweddol i ddysgu llwyddiannus.

Mae lles dysgwyr yn alluogwr hanfodol ar gyfer dysgu. Ni fydd dysgwyr yn dysgu’n effeithiol oni bai eu bod nhw’n fodlon ac yn ddiogel. Mae’r Maes Dysgu a Phrofiad Iechyd a Lles (Maes) yn cynnig cefnogaeth i ddeall yr anghenion hyn ac maent yn berthnasol ar draws yr holl ddysgu. Dylid cefnogi dysgwyr dryw’r ‘Fframwaith ar sefydlu dull ysgol gyfan ar gyfer llesiant emosiynol a meddyliol’.

1. Beth y dylai ein dysgwyr ei ddysgu a pham?

Dylai fod diben clir i’r holl waith o ddatblygu’r cwricwlwm. Mae dealltwriaeth glir o ddiben dysgu a pham mae gwybodaeth, sgiliau a phrofiadau penodol yn bwysig yn helpu i roi ffocws i’r gwaith o gynllunio cynnydd a dysgu ac addysgu.

Dylai’r wybodaeth, y sgiliau a’r profiadau y mae dysgwyr yn eu datblygu, ynghyd â chanlyniad dysgu gyfrannu at feithrin dysgwyr sy’n gwireddu’r pedwar diben. Ceir canllawiau manylach ar ddewis gwybodaeth, sgiliau a phrofiadau yng nghanllawiau Cwricwlwm i Gymru, yn enwedig yr adran ‘Cynllunio eich cwricwlwm’. Mae’r datganiadau o’r hyn sy’n bwysig yn nodi’r ddealltwriaeth allweddol y mae’n rhaid i ddysgwyr ei datblygu ac mae’r sgiliau trawsgwricwlaidd yn orfodol.

Dylai dealltwriaeth o anghenion dysgwyr, a lle maent arni yn eu dysgu, lywio diben y dysgu. Drwy ddeall y cynnydd y mae dysgwyr wedi’i wneud, mae asesu yn galluogi ymarferwyr i nodi anghenion dysgwyr fel unigolion ac fel grŵp a chynllunio ar gyfer dysgu yn y dyfodol. Bydd dysgwyr eu hunain yn ffynhonnell bwysig o wybodaeth o ran deall yr anghenion hyn, ynghyd â chanllawiau Cwricwlwm i Gymru.

2. Pa ffurf y dylai cynnydd yn y dysgu hwnnw ei dilyn?

Dylai prosesau cynllunio’r cwricwlwm, sy’n gysylltiedig ag addysgu a dysgu effeithiol, alluogi dysgwyr i wneud cynnydd ystyrlon. Dylai’r gwaith o gynllunio’r cwricwlwm bennu pa wybodaeth, sgiliau a phrofiadau fydd yn cefnogi dysgwyr i wneud cynnydd yn y byrdymor a thros amser, a sut y dylid trefnu’r rhain.

Yng Nghwricwlwm i Gymru, mae’n rhaid i’r egwyddorion cynnydd a’r datganiadau o’r hyn sy’n bwysig, sy’n ffurfio’r sail orfodol ar gyfer cynnydd, lywio’r gwaith o gynllunio ar gyfer cynnydd yn uniongyrchol. Mae’r rhain hefyd yn cynnig adnodd defnyddiol ar gyfer gwella cynnydd dysgwyr mewn ymateb i’r tarfu yn sgil COVID-19.

I wneud hyn, bydd angen dealltwriaeth gyffredin o’r cynnydd hwn ar staff mewn ysgolion a lleoliadau a rhyngddynt – pa ffurf y dylai cynnydd ei dilyn ar hyd teithiau dysgwyr, sut y dylid eu cefnogi i wneud cynnydd a pha fath o gynnydd y maent yn ei wneud. Bydd hyn yn creu sylfaen gref ar gyfer asesu’r cynnydd hwnnw fel rhan sylfaenol o addysgu a dysgu. Wrth feithrin dealltwriaeth gyffredin, dylai ysgolion ac ymarferwyr sicrhau bod disgwyliadau uchel ar gyfer cynnydd ar hyd y continwwm addysg 3 i 16 a thu hwnt.

Er mwyn cefnogi’r gwaith o gynllunio’r cwricwlwm, caiff y disgrifiadau dysgu eu cynllunio i helpu ymarferwyr i ddeall pa ffurf y dylai cynnydd dysgwyr ei dilyn. Maent yn cynnig arweiniad ar gyflymder cynnydd er mwyn cefnogi ymarferwyr a llywio’r gwaith o gynllunio’r cwricwlwm a dysgu ac addysgu. Dylid eu defnyddio fel cyfeirbwyntiau i bennu’r canlynol:

  • sut y dylid cynllunio gwybodaeth, sgiliau a phrofiadau er mwyn cefnogi dysgwyr i wneud cynnydd yn y cysyniadau a nodir yn y datganiadau o’r hyn sy’n bwysig
  • sut y dylid cynllunio addysgu a dysgu er mwyn sicrhau y gwneir cynnydd
  • a yw’r wybodaeth, y sgiliau a’r profiadau a gynlluniwyd yn ddigon heriol, eang a manwl, gan gydnabod y bydd rhai dysgwyr yn gweithio ar lefel uwch na’r disgwyliadau

Mae disgrifiadau dysgu yn cynnig cyfeirbwyntiau drwy gydol prosesau cynllunio’r cwricwlwm a chynllunio dysgu. Dylid eu defnyddio i brofi a dilysu cynllunio a dulliau gweithredu, gan sicrhau bod gwybodaeth, sgiliau a phrofiadau yn cyfrannu at ddarlun mwy cynnydd. Ni ddylid eu defnyddio fel y man cychwyn ar gyfer cynllunio’r cwricwlwm. Ni ddylai ysgolion geisio eu ‘cyflawni’ drwy gyfres gul o dasgau annibynnol heb ddiben ehangach, cynnydd na gwybodaeth, sgiliau a phrofiad mewn cof.

3. Sut y dylem asesu’r cynnydd hwnnw?

Diben asesu yw cefnogi pob dysgwr unigol i wneud cynnydd. Mae asesu yn hollbwysig er mwyn deall cryfderau dysgwyr a meysydd i’w datblygu ac mae’n rhan hanfodol o gynllunio’r cwricwlwm. Dylai lywio pa gymorth a heriau penodol sydd eu hangen ar ddysgwyr i wireddu eu potensial llawn, a’r camau nesaf yn eu dysgu. Mae angen dealltwriaeth glir o ddiben y dysgu a’r cynnydd disgwyliedig er mwyn gwneud hyn.

Dylai asesu ganolbwyntio ar ystyried tystiolaeth o b’un a yw dysgwyr yn gwneud cynnydd a sut – sut mae eu gwybodaeth a’u sgiliau yn datblygu a sut maent yn ymgysylltu â phrofiadau. Yng nghyd-destun Cwricwlwm i Gymru, mae’n rhaid i’r egwyddorion cynnydd a’r datganiadau o’r hyn sy’n bwysig lywio hyn.

Dylai ysgolion ac ymarferwyr ddatblygu a defnyddio amrywiaeth eang o ddulliau asesu sydd wedi’u hymgorffori mewn addysgu a dysgu. Dylai hyn gynnwys asesiadau parhaus ac anffurfiol. Bydd arsylwi a thrafod â dysgwyr yn nodwedd bwysig yn hyn o beth a bydd yn cynnig tystiolaeth o ba gynnydd a wneir a sut. Dylai asesiadau personol, fel dull hyblyg o gasglu gwybodaeth am sgiliau rhifedd a darllen er mwyn cefnogi anghenion dysgwyr unigol, gyfrannu at y dull gweithredu hwn. Gan mai eu nod yw cefnogi cynnydd dysgwyr, byddant yn parhau i fod yn rhan statudol o’r dull asesu.

Wrth ddatblygu dulliau asesu, dylai ymarferwyr ystyried pa ffurf maent yn disgwyl i gynnydd ei dilyn a sut maent yn gwybod bod dysgwyr yn gwneud cynnydd.

Ni ddylid defnyddio’r asesiad hwn i benderfynu ar berfformiad ymarferwyr nac ysgolion, nac ar gyfer unrhyw fath arall o atebolrwydd.

Dylai ysgolion ac ymarferwyr ddefnyddio disgrifiadau dysgu i ddatblygu amrywiaeth eang o ddulliau asesu sy’n casglu tystiolaeth o ddysgu ac yn helpu i bennu a yw dysgwyr yn gwneud cynnydd mewn perthynas â chwricwlwm eu hysgol, a sut. Bydd dulliau asesu penodol yn dibynnu ar yr wybodaeth, y sgiliau a’r profiadau sy’n cael eu datblygu ac anghenion dysgwyr. Ni ddylai ysgolion geisio rhannu disgrifiadau dysgu yn set sefydlog o feini prawf asesu a ddefnyddir fel rhestr dicio. Nid dyna yw eu diben ac nid yw’n helpu i ddeall a yw dysgwyr yn gwneud cynnydd ystyrlon neu beidio.

Ceir canllawiau pellach yng nghanllawiau asesu Cwricwlwm i Gymru.

Mae’r adran hon yn nodi’r camau y dylai ysgolion eu cymryd i baratoi ar gyfer cynllunio, datblygu a chyflwyno Cwricwlwm i Gymru. Mae hyn yn adeiladu ar y cyfnodau a nodwyd yn y ddogfen ‘Y daith i 2022’ flaenorol, sydd wedi cael eu haddasu i adlewyrchu effaith COVID-19 a’r hyn a ddysgwyd gan ysgolion yn ystod y cyfnod hwn. Mae’r diweddariad hwn wedi’i lywio a’i danategu gan ymgysylltu ag ysgolion a lleoliadau, gan gynnwys sgyrsiau’r gwanwyn a hwyluswyd gan Lywodraeth Cymru a chonsortia rhanbarthol a ddaeth ag ymarferwyr addysg o bob rhan o Gymru ynghyd i drafod effaith pandemig COVID-19 ar ddysgu ac addysgu, yn ogystal â thrwy adborth ymgynghoriadau. Maent wedi cael eu datblygu ar y cyd gan Lywodraeth Cymru, Estyn a chonsortia rhanbarthol i ddarparu cyfres o ddisgwyliadau cyffredin ar gyfer ysgolion.

Mewn ymateb i adborth gan ysgolion, mae’r diweddariad hwn yn adlewyrchu natur gylchol prosesau cynllunio’r cwricwlwm. Mae’n adlewyrchu’r ffaith bod ysgolion yn ymgymryd â’r camau hyn ar yr un pryd a thros sawl cylch i lywio gwaith datblygu parhaus, yn hytrach na fel camau dilyniannol, ar wahân. Wrth i ysgolion ddatblygu eu cwricwlwm, bydd angen iddynt ddychwelyd i’r cwestiynau sydd wedi cael eu gosod ym mhob cam i brofi a mireinio dulliau.

Mae’r cyfnodau yn tynnu sylw at bwysigrwydd cymryd amser i sicrhau bod y gwaith paratoi yn gywir. Mae buddsoddi yn y cyfnod ymgysylltu yn hanfodol er mwyn sicrhau bod yr ysgol gyfan yn deall y fframwaith Cwricwlwm i Gymru a datblygu cwricwlwm o ansawdd uchel sy’n ymgorffori egwyddorion Cwricwlwm i Gymru yn llawn. Bydd ymgysylltu ag egwyddorion y cwricwlwm mewn modd arwynebol neu frysiog yn cael effaith sylweddol ar ansawdd cwricwlwm yr ysgol ac yn arwain at fwy o waith i fynd i’r afael â hyn yn yr hirdymor.

Dylai’r broses o ddatblygu’r cwricwlwm rymuso ysgolion i fod â hyder yn y cwricwlwm y maent yn ei gynllunio. Ni ddylai ysgolion nac ymarferwyr deimlo bod angen iddynt gyfiawnhau hyn drwy gynhyrchu deunyddiau ychwanegol er mwyn profi’r hyn y maent yn ei wneud.

Bydd hon yn broses barhaus o wella cyson. Er y bydd angen i ysgolion fodloni gofynion deddfwriaethol (gweler ‘Crynodeb o’r gofynion ar gyfer cyflwyno isod), disgwylir y bydd ysgolion yn parhau i ddatblygu a mireinio eu cwricwlwm mewn proses ailadroddol barhaus. Nid ydym yn disgwyl y bydd ysgolion wedi perffeithio na chwblhau pob agwedd ar ddiwygio prosesau cynllunio’r cwricwlwm erbyn y cam cyflwyno. Ni ddylent deimlo eu bod yn cael eu rhuthro i gymryd llwybrau byr yn y broses gynllunio, megis prynu cwricwlwm ‘parod’.

Gellir dod o hyd i wybodaeth a chwestiynau ychwanegol y bydd ysgolion efallai am eu hystyried yn thema cwricwlwm yr ‘Adnodd cenedlaethol: gwerthuso a gwella’.

Amserlenni

I ysgolion cynradd, bydd y cam cyflwyno yn dechrau ym mis Medi 2022. Anogir ysgolion uwchradd i gyflwyno’r cwricwlwm i Flwyddyn 7 os ydynt yn dymuno gwneud hynny, ond ni fydd hyn yn orfodol tan 2023, pan gaiff y cwricwlwm ei gyflwyno i Flynyddoedd 7 ac 8 gyda’i gilydd. Dylai ysgolion uwchradd ddechrau trafodaethau yn fewnol a chyda chonsortia rhanbarthol (neu’r awdurdod lleol mewn rhai ardaloedd) am eu cynlluniau ar gyfer 2022 a nodir proses ar gyfer yr ysgolion hynny sydd am gyflwyno’r cwricwlwm y flwyddyn honno yn yr adran ‘Ysgolion uwchradd: y broses o fabwysiadu cwricwlwm yn 2022’ isod.

Yn ystod blwyddyn academaidd 2021 i 2022, dylai pob ysgol uwchradd fod yn ymgymryd â gwaith yn y 3 chyfnod. Dylai ysgolion uwchradd sy’n bwriadu cyflwyno’r cwricwlwm o 2023 barhau gyda’r gwaith hwn, ei ehangu a’i gwblhau ym mlwyddyn academaidd 2022 i 2023. Yn ystod y cyfnod hwn, dylent weithio’n agos iawn gyda’u hysgolion cynradd clwstwr i ddeall eu profiadau a natur cynnydd y dysgwyr, gan gynllunio ar gyfer pontio.

Rôl arweinyddiaeth yn y broses gynllunio

Bydd arweinyddiaeth yn elfen hollbwysig yn y broses gynllunio. Fel rhan o hyn, dylai arweinwyr:

  • ddatblygu diwylliant ar gyfer newid sy’n ymgorffori datblygu ar y cyd, gyda sgyrsiau parhaus ar bob lefel, ac sy’n blaenoriaethu amser i gymuned yr ysgol gyfan ddeall y newidiadau ac ymgysylltu â nhw
  • cydnabod pwysigrwydd neilltuo amser a gwneud ymdrech i feithrin dealltwriaeth o’r fframwaith cwricwlwm ac asesu newydd ar draws yr ysgol a chymryd camau i sicrhau bod hyn yn digwydd
  • defnyddio cynllun datblygu’r ysgol i bennu blaenoriaethau ar gyfer y 3 blynedd nesaf, yn seiliedig ar ddadansoddiad o’r hyn sydd ei angen i wireddu cwricwlwm newydd i’r ysgol
  • sicrhau cydweithrediad ystyrlon ac ymrwymiad cyffredin ar hyd y continwwm 3 i 16 er mwyn sicrhau trefniadau pontio a chynnydd effeithiol, wedi’u cefnogi gan broses gydgysylltiedig o ddatblygu’r cwricwlwm a threfniadau asesu

Y broses ailadroddol o gynllunio’r cwricwlwm

Ymgysylltu

Meithrin dealltwriaeth o fodel cysyniadol y cwricwlwm – mae hyn yn cynnwys ymgysylltu â deunyddiau a llenyddiaeth a gwneud synnwyr ohonynt, a datblygu neu ddiweddaru’r weledigaeth, gan ymgysylltu yn yr ysgol a’r tu allan iddi. Myfyrio ar yr arferion presennol a’r hyn a ddysgwyd wrth ymateb i COVID-19.

Cynllunio, trefnu a threialu

Datblygu cynllun cwricwlwm ac asesu lefel uchel, wedi’i lywio gan y canllawiau, a bwrw ymlaen gyda blaenoriaethau i gefnogi’r gwaith o wireddu’r cwricwlwm yn unol â chynllun datblygu’r ysgol. Treialu agweddau ar gynllunio, dulliau gweithredu ac addysgeg newydd, gan ddefnyddio’r hyn a ddysgir i werthuso a mireinio eu dull gweithredu.

Gwerthuso a pharatoi ar gyfer addysgu am y tro cyntaf

Gwerthuso cynlluniau cychwynnol a threialu dulliau gweithredu pellach. Llunio cynlluniau tymor canolig ar gyfer cyflwyno’r cwricwlwm yn y dyfodol.

Amserlenni

Gwaith allweddol

Dylai ysgolion feithrin dealltwriaeth o fodel cysyniadol y cwricwlwm. Mae hyn yn cynnwys ymgysylltu â deunyddiau a llenyddiaeth a gwneud synnwyr ohonynt, a datblygu neu ddiweddaru eu gweledigaeth. Dylent fyfyrio ar yr arferion presennol a’r hyn a ddysgwyd wrth ymateb i COVID-19.

Beth mae hyn yn ei olygu i  ysgolion?

Dylai ysgolion ddatblygu dealltwriaeth ysgol gyfan ddofn o:

  • gwricwlwm a arweinir gan y dibenion
  • sut mae’r pedwar diben yn llywio holl flaenoriaethau’r ysgol
  • model y cwricwlwm a’r dull asesu a nodir yng nghanllawiau Cwricwlwm i Gymru ymhlith yr holl staff
  • yr ystod o anghenion, galluoedd, hunaniaethau a gwerthoedd sydd gan ddysgwyr i helpu i sefydlu’r hyn y mae’r pedwar diben yn ei olygu iddynt a chyd-destun yr ysgol
  • y cysyniadau allweddol a amlinellir yn y datganiadau o’r hyn sy’n bwysig ac ystyried sut y gellir datblygu’r rhain drwy’r cwricwlwm
  • pwysigrwydd a gwerth gwybodaeth, sgiliau a phrofiadau, a’u rôl wrth alluogi dysgu, fel y nodir yng nghanllawiau Cwricwlwm i Gymru

Dylai ysgolion greu dull o gynllunio’r cwricwlwm sy’n:

  • datblygu gweledigaeth ar gyfer y cwricwlwm a’r dysgu a’r addysgu sy’n ei gefnogi yn ogystal â blaenoriaethau ar gyfer datblygu addysgu yn yr ysgol
  • cydnabod rôl dysgu proffesiynol mewn perthynas â diwygio’r cwricwlwm a chynllunio i hyn gefnogi’r holl ymarferwyr
  • cynllunio ar gyfer proses ymgysylltu ddwyffordd â rhieni, gofalwyr a chymuned ehangach yr ysgol
  • gwerthuso’r arferion presennol a’r hyn a ddysgwyd wrth ymateb i COVID-19

Mae’n hanfodol bod ysgolion ac ymarferwyr yn deall egwyddorion allweddol, strwythur a goblygiadau Cwricwlwm i Gymru wrth iddynt fynd ati i gynllunio cwricwlwm manwl. Dylai ysgolion sicrhau bod ganddynt ddealltwriaeth ddofn o’i athroniaeth, ei nodweddion cynllunio allweddol a sut mae’n wahanol. Heb hyn, mae ymarferwyr yn debygol o ddefnyddio Cwricwlwm i Gymru fel petai’n gwricwlwm cenedlaethol a pheidio â gwneud y newidiadau angenrheidiol i brosesau cynllunio’r cwricwlwm ac addysgu. Dylai arweinwyr gydnabod pwysigrwydd meithrin y ddealltwriaeth hon ar draws yr ysgol, gan gefnogi’r holl staff i ymgysylltu o gamau cynharaf y broses. Bydd yn cymryd amser i feithrin dealltwriaeth ddofn a dylai fod yn broses barhaus.

Mae gweledigaeth ar gyfer cwricwlwm yn nodi’r hyn y mae cwricwlwm ysgol yn ceisio ei gyflawni a’i flaenoriaethau. Dylai wneud synnwyr o’r cwricwlwm yn ei gyfanrwydd, a’r ffordd y mae’n cefnogi dysgwyr i ddatblygu tuag at y pedwar diben. Er mwyn cefnogi eu gweledigaeth, dylai ysgolion ystyried y cwestiynau a nodir yn y cyflwyniad i ‘Cynllunio eich cwricwlwm. Dylai’r weledigaeth hon gael ei datblygu ar y cyd; dylai pawb fod yn berchen arni, ei deall a’i defnyddio er mwyn llywio’r broses o gynllunio a gwireddu’r cwricwlwm. Mae’n bosibl y bydd yn ffurfio rhan o grynodeb y cwricwlwm a gaiff ei gyhoeddi yn y pen draw, ond nid oes rhaid iddi fod yn ddogfen ysgrifenedig ffurfiol ar y cam hwn. Ni ddylai ysgolion deimlo bod angen creu ‘gweledigaeth’ ar wahân neu unigryw ar gyfer pob maes neu agwedd ar ddysgu, oni bai fod hyn yn ddefnyddiol.

Cwestiynau allweddol i ysgolion

Sut rydym yn sicrhau dealltwriaeth gyffredin o gwricwlwm a arweinir gan y dibenion?

  • Beth yw ein meddylfryd mewn ymateb i’r cwestiynau a nodir yng nghyflwyniad ‘Cynllunio eich cwricwlwm’?
  • Beth mae’r pedwar diben yn ei olygu i ddysgwyr yn ein cyd-destun ni? Sut y dylai’r rhain ysgogi blaenoriaethau ac arferion ein hysgol? Beth yw ein dealltwriaeth gyffredin o’r hyn y mae llwyddiant yn ei olygu i’n dysgwyr?
  • Sut mae’r datganiadau o’r hyn sy’n bwysig yn llywio’r broses o gynllunio’r cwricwlwm? Sut maent yn cysylltu â’r hyn sydd ei angen ar ein dysgwyr?
  • Ym mha ffordd y mae COVID-19 wedi newid anghenion ein dysgwyr? Sut mae ein cwricwlwm a’n harferion wedi newid? Beth sy’n gweithio’n dda? Pam?
  • Beth yw diben ein dysgu a’n haddysgu ar hyn o bryd? Pa agweddau ar ein dull gweithredu presennol y gellid eu datblygu? Ble mae’r diben yn aneglur?

Gwaith allweddol

 Dylai ysgolion ddechrau datblygu cynllun cwricwlwm ac asesu lefel uchel, wedi’i lywio gan y canllawiau, a bwrw ymlaen â’u blaenoriaethau i gefnogi’r gwaith o wireddu’r cwricwlwm yn unol â’u cynllun datblygu ysgol. Dylai ysgolion dreialu agweddau ar gynllunio, dulliau gweithredu ac addysgeg newydd, gan ddefnyddio’r hyn a ddysgir i werthuso a mireinio eu dull gweithredu

Dylai model cwricwlwm lefel uchel adeiladu ar y weledigaeth ar gyfer y cwricwlwm. Dylai ystyried pa wybodaeth, sgiliau a phrofiadau allweddol y dylai dysgwyr eu datblygu er mwyn gwneud cynnydd dros amser yn unol â’r datganiadau o’r hyn sy’n bwysig a thuag at y pedwar diben, a’r gwerthoedd a’r ymagweddau sy’n sail iddynt. Bydd adrannau ‘Cynllunio eich cwricwlwm o ganllawiau Cwricwlwm i Gymru yn cefnogi’r broses hon.

Beth mae hyn yn ei olygu i ysgolion?

Dylai ysgolion sefydlu egwyddorion cynllunio er mwyn:

  • pennu egwyddorion cynllunio er mwyn sicrhau safonau uchel a galluogi pob dysgwr i wneud cynnydd da a chynaladwy
  • datblygu dulliau gweithredu cychwynnol ar gyfer gofynion gorfodol y cwricwlwm (gweler ‘Crynodeb o’r gofynion ar gyfer cyflwyno isod)

Dylai ysgolion feithrin dealltwriaeth gyffredin o gynnydd. Dylent:

  • ddatblygu dealltwriaeth gyffredin o gynnydd mewn ysgol, gan nodi beth mae hyn yn ei olygu i’w chyd-destun
  • rhannu a thrafod y ddealltwriaeth gychwynnol hon o fewn clwstwr yr ysgol a myfyrio ar y trafodaethau hyn i ddatblygu syniadau’r ysgol ymhellach
  • mae cydweithio mewn clystyrau i sicrhau bod pawb yn berchen ar gynnydd ar y cyd yn hollbwysig er mwyn sicrhau bod dysgwyr yn symud yn effeithiol ar hyd y continwwm 3 i 16. Dylai hyn gynnig cydlyniant rhwng cwricwla mewn cyfnodau gwahanol wrth adlewyrchu gweledigaeth unigryw pob ysgol. Dylai gefnogi cynnydd dysgwyr ac ymwneud â datblygu a threialu prosesau ar y cyd i gefnogi trosglwyddiad dysgwyr

Dylai ysgolion ddatblygu model cwricwlwm lefel uchel ar y cyd, gan gynnwys trefniadau asesu i gefnogi cynnydd pob dysgwr, sy’n:

  • ystyried dulliau gweithredu o ran sut y caiff y Meysydd, y datganiadau o’r hyn sy’n bwysig, yr egwyddorion cynnydd a’r disgyblaethau eu defnyddio i lywio’r broses o gynllunio’r cwricwlwm ac asesiadau
  • ystyried amrywiaeth o ddulliau (er enghraifft disgyblaethol, rhyngddisgyblaethol, amlddisgyblaethol) o gynllunio’r cwricwlwm a’r ffordd y gall dulliau gefnogi cynnydd
  • ar ôl datblygu cynnydd lefel uchel, ystyried sut y gellir trefnu gwybodaeth, sgiliau a phrofiadau er mwyn cefnogi cynnydd dysgwyr yn y ffordd orau
  • sicrhau bod cysylltiad clir rhwng datblygu’r cwricwlwm a’r pedwar diben, gan geisio cyfleoedd i ddatblygu’r nodweddion hyn ymhellach

Dylai ysgolion dreialu agweddau o’u cwricwlwm. Dylent:

  • benderfynu pa ddulliau i’w profi a’u gwerthuso yng nghyd-destun yr ysgol, ac mewn gwahanol Feysydd sicrhau bod holl anghenion y dysgwr yn cael eu hystyried mewn cyd-destun cynhwysol
  • o fewn cyd-destun y cwricwlwm lefel uchel, ymgymryd â gwaith cynllunio byrdymor a thymor canolig a threialu dulliau addysgu a dysgu newydd
  • defnyddio’r broses ymholi i helpu i hwyluso’r gwaith o gynllunio’r cwricwlwm, gan sicrhau bod staff yn gwella eu dealltwriaeth o’r broses hon

Mae datblygu dealltwriaeth a rennir o gynnydd yn golygu ystyried pa ffurf y dylai cynnydd eang ei dilyn i ddysgwyr ar hyd y continwwm 3 i 16 o fewn y Meysydd, y datganiadau o’r hyn sy’n bwysig a’r disgyblaethau cysylltiedig. Mae’n rhaid i hyn adlewyrchu’r cynnydd a nodir yn yr egwyddorion cynnydd a chefnogi dysgwyr i wneud cynnydd yn y datganiadau o’r hyn sy’n bwysig. Dylai gynnwys cydweithredu ar draws y clwstwr cyfan er mwyn sicrhau bod cynnydd yn gydlynol a bod dysgwyr yn trosglwyddo’n effeithiol rhwng gwahanol gyfnodau addysgol neu leoliadau gwahanol. Mae datblygu a threialu cynnydd ar y cyd ar draws clwstwr yn hanfodol i ddatblygu disgwyliadau uchel a thrywydd cynnydd cydlynol ar gyfer dysgwyr.

Dylai ysgolion ddewis ystod o ddulliau dysgu sy’n briodol i’r cysyniadau, a’r wybodaeth, y sgiliau a’r profiadau dan sylw, ac anghenion y dysgwyr. Dylent ystyried datblygu cysylltiadau naturiol rhwng y cysyniadau, yr wybodaeth a’r sgiliau sy’n cael eu datblygu mewn Meysydd gwahanol. Er mwyn gwneud hyn, mae angen dealltwriaeth gref o’r ffurf y mae cynnydd yn ei dilyn mewn disgyblaethau gwahanol i ddechrau, cyn datblygu unrhyw ddulliau rhyngddisgyblaethol o fewn y Meysydd a rhyngddynt. Lle mae dulliau yn cyfuno dysgu mewn disgyblaethau gwahanol, dylent wella dealltwriaeth o gysyniadau a gwybodaeth allweddol a’r sgiliau a ddatblygir. Mae’n allweddol bod dysgu yn ystyrlon ac y caiff ei ddatblygu mewn cyd-destun dilys. Mae’n annhebygol iawn y bydd un dull gweithredu yn briodol ym mhob sefyllfa, er enghraifft ceisio cwmpasu pob agwedd ar ddysgu drwy ddulliau rhyngddisgyblaethol neu thematig.

Cwestiynau allweddol i ysgolion

  • Beth sydd ei angen arnom i wireddu ein gweledigaeth ar gyfer y cwricwlwm?
  • Beth y mae angen i’n dysgwyr ei ddysgu? Pam?
  • Pa wybodaeth, sgiliau a phrofiadau y dylai ein dysgwyr ymgysylltu â nhw er mwyn gwneud cynnydd yn y datganiadau o’r hyn sy’n bwysig tuag at y pedwar diben? Pam mae’r rhain yn bwysig? Sut mae hyn yn cyfrannu at y pedwar diben ac yn adeiladu at y datganiadau o’r hyn sy’n bwysig?
  • Sut mae ein gwaith cynllunio’r cwricwlwm yn adlewyrchu gofynion gorfodol Cwricwlwm i Gymru?
  • Sut rydym yn disgwyl i ddysgwyr wneud cynnydd? Sut y gallwn sicrhau bod hyn yn seiliedig ar ddealltwriaeth o gynnydd a datblygiad plant? Pa ffurf y dylai’r cynnydd hwn ei dilyn dros eu taith ddysgu? Sut y gallwn gydweithio fel clwstwr i gefnogi hyn?
  • Pa Feysydd, datganiadau o’r hyn sy’n bwysig a disgyblaethau y mae’r wybodaeth, y sgiliau a’r profiadau hyn yn cyfrannu atynt? Pa gysylltiadau naturiol y gellir eu gwneud sy’n ehangu ac yn gwella dealltwriaeth y dysgwyr?
  • Sut y byddwn yn ymgorffori themâu trawsgwricwlaidd a amlinellir yn ‘Cynllunio eich cwricwlwm’ o fewn ein cwricwlwm?
  • Sut y gall dulliau gweithredu disgyblaethol, rhyngddisgyblaethol ac amlddisgyblaethol gefnogi dysgwyr i ddatblygu gwybodaeth, sgiliau a phrofiadau gwahanol? Pa ddulliau gweithredu allai fod yn briodol ar gamau gwahanol ar daith dysgwr?
  • Sut y byddwn yn gosod disgwyliadau digon uchel ar gyfer dysgwyr ar hyd y continwwm dysgu?
  • Sut y byddwn yn sicrhau bod ein cwricwlwm yn cynnwys pob dysgwr?
  • Sut y byddwn yn sicrhau bod ein cwricwlwm yn adlewyrchu ein blaenoriaethau? Pa adnoddau sydd eu hangen i gefnogi hyn?

Gwaith allweddol

Dylai ysgolion werthuso cynlluniau cychwynnol a threialu dulliau gweithredu pellach. Dylai ysgolion greu cynlluniau tymor canolig ar gyfer grwpiau blwyddyn y caiff y cwricwlwm ei gyflwyno iddynt y flwyddyn ganlynol.

Mae hyn yn golygu y dylai ysgolion:

  • werthuso’r treialon a myfyrio ar y dysgu er mwyn dylanwadu ar y gwaith parhaus o gynllunio’r cwricwlwm
  • parhau i ddatblygu dulliau o ymdrin â’r holl Feysydd a’r disgyblaethau sy’n rhan ohonynt, er mwyn llywio’r gwaith o gynllunio’r cwricwlwm a’r trefniadau asesu (dylai hyn gynnwys datblygu dulliau gweithredu er mwyn galluogi trefniadau asesu effeithiol a phriodol fel rhan annatod o ddysgu ac addysgu)
  • ehangu gwaith cynllunio a threialu byrdymor a thymor canolig, gan sicrhau bod y dulliau gweithredu newydd hyn yn cynnwys pob dysgwr
  • dysgu o gynlluniau i dreialu a phrofi dulliau posibl o gynllunio’r cwricwlwm, addysgu, dysgu ac asesu, a defnyddio hyn i fireinio’r dull gweithredu
  • datblygu modelau ymholi proffesiynol ar lefel yr ysgol i helpu i hwyluso’r gwaith parhaus o gynllunio a chreu’r cwricwlwm
  • datblygu, treialu a chwblhau cynlluniau pontio fel rhan o’r gwaith o gynllunio’r cwricwlwm er mwyn sicrhau bod proses effeithiol ar waith i ddysgwyr symud ar hyd y continwwm 3 i 16
  • cynllunio a datblygu trefniadau priodol sy’n ymgysylltu â rhieni a gofalwyr mewn proses gyfathrebu ddwyffordd ar gynnydd eu plentyn

Cwestiynau allweddol i ysgolion

  • Sut y dylai ein cwricwlwm gael ei roi ar waith yn ymarferol?
  • Beth sydd wedi gweithio’n dda? Pam mae wedi gweithio’n dda?
  • Beth y gellir ei wella? Sut? Pam mae angen gwneud y gwelliant hwnnw?
  • Sut y byddwn yn sicrhau bod profiadau parhaus dysgwyr yn llywio’r gwaith o fireinio ein cwricwlwm?
  • Sut mae’r gwaith a gafodd ei dreialu gennym yn cymharu â’n gweledigaeth a’n blaenoriaethau? Sut rydym yn sicrhau bod ein cwricwlwm datblygol yn parhau i fod yn heriol ac yn gynhwysol?
  • A ydym mewn sefyllfa i fodloni gofynion fframwaith y Cwricwlwm i Gymru?

Gwaith allweddol

Dylai ysgolion fabwysiadu eu cwricwlwm a dechrau ei roi ar waith, fel y cytunwyd arno gan y pennaeth a’r corff llywodraethu. Dylai ysgolion fireinio cynllun y cwricwlwm wrth i’w dysgwyr wneud cynnydd parhaus. Dylai ysgolion fyfyrio ar effeithiolrwydd eu cwricwlwm a defnyddio’r ddealltwriaeth honno i wella.

Mae hyn yn golygu y dylai ysgolion:

  • fabwysiadu’r cwricwlwm a dechrau ei roi ar waith
  • mireinio cynllun y cwricwlwm, yn seiliedig ar brofiad, gan ddatblygu dealltwriaeth ac wrth i’r cwricwlwm gael ei gyflwyno i flynyddoedd pellach
  • datblygu, a defnyddio, systemau i fyfyrio ar effeithiolrwydd Cwricwlwm i Gymru, addysgeg a threfniadau asesu a defnyddio’r ddealltwriaeth honno i wella
  • sicrhau dealltwriaeth fanylach o’r pedwar diben, a’r hyn y maent yn ei olygu i ddysgwyr, a defnyddio hyn i lywio’r gwaith o wireddu’r cwricwlwm, y dull asesu, ac addysgeg
  • defnyddio’r cyfleoedd a gynigir yng Nghwricwlwm i Gymru i newid arferion er mwyn codi safonau, cau’r bwlch cyrhaeddiad, a chefnogi cynnydd dysgwyr tuag at y pedwar diben

Mae mabwysiadu cwricwlwm yn nodi dechrau cyfnod parhaus o ddatblygu a mireinio’r cwricwlwm. Dylai’r cwricwlwm fod yn esblygu’n barhaus, gan ymdrechu i gyflawni disgwyliadau uwch, cefnogi lles yn well ac ymateb i anghenion newidiol dysgwyr, a ategir gan arferion addysgu a dysgu sy’n esblygu ac yn gwella. Nid yw’n weithgaredd untro a wneir unwaith a dyna ni. Bydd y 3 chyfnod uchod (ymgysylltu; cynllunio, trefnu a threialu; a gwerthuso) felly’n parhau i fod yn berthnasol i ysgolion wrth iddynt ddyfnhau eu dealltwriaeth a mireinio eu cwricwlwm.

Cwestiynau allweddol i ysgolion

  • Sut y gallwn barhau i godi disgwyliadau i ddysgwyr?
  • Sut y byddwn yn sicrhau bod ein cwricwlwm yn ymateb i anghenion newidiol dysgwyr a’n profiad a’n dealltwriaeth gynyddol o gynllun y cwricwlwm?
  • Sut y byddwn yn sicrhau bod ein haddysgeg a’n harferion yn parhau i wella er mwyn cefnogi’r cwricwlwm i bob dysgwr?
  • Sut y byddwn yn parhau i ddatblygu ein cwricwlwm ac fel ysgol fel sefydliad sy’n dysgu?
  • Sut rydym yn ymgysylltu â rhanddeiliaid?

Mae’r egwyddorion allweddol canlynol yn hanfodol i’r ffordd y bydd ysgolion yn ymdrin â’r gwaith datblygu a ddisgrifir uchod. Dylid ystyried y rhain a’u hymgorffori ar bob cam wrth i ysgolion ddatblygu eu cwricwlwm.

Datblygu ar y cyd

Mae dulliau datblygu ar y cyd gwirioneddol yn allweddol i ddatblygu’r cwricwlwm, gan sicrhau cyd-berchenogaeth a dulliau gweithredu o ansawdd gwell. Nodir egwyddorion datblygu ar y cyd yn y ffyrdd cyffredin o weithio. Dylai hyn gynnwys dysgwyr, ymarferwyr, llywodraethwyr, rhieni a gofalwyr a’r gymuned leol yn y broses gynllunio. Dylai ysgolion sicrhau bod trefniadau ar waith i ymgysylltu â grwpiau allweddol a meithrin eu dealltwriaeth o’r cwricwlwm.

Trwy gydol y broses ddylunio, dylai ysgolion a lleoliadau eraill sy’n dylunio cwricwlwm ystyried cyfraniadau dysgwyr i addysgu, cynllunio a chyflwyno yn yr ystafell ddosbarth a myfyrio arnynt, a’u defnyddio i lywio gwerthuso a mireinio dulliau. Er bod gan ddysgwyr rôl hanfodol wrth lywio’r gwaith o ddatblygu’r cwricwlwm, nid yw hyn yr un peth â chwricwlwm a gaiff ei arwain a’i gyfarwyddo gan ddysgwyr.

Mae gan bob ymarferydd, gan gynnwys staff cymorth, rôl hanfodol a dylent deimlo perchenogaeth dros y gwaith datblygu. Mae hyn yn cynnwys cefnogi a mireinio eu dealltwriaeth o’r egwyddorion sy’n sail i’r cwricwlwm a’r trefniadau asesu, a datblygu dealltwriaeth gyffredin o gynnydd.

Mae gan lywodraethwyr rôl allweddol i’w chwarae o ran cefnogi datblygiad y cwricwlwm. Mae gan gyrff llywodraethu gyfrifoldebau cyfreithiol dros gwricwlwm yr ysgol, a chaiff rhai ohonynt eu crynhoi yn yr adran ‘Crynodeb o’r gofynion ar gyfer cyflwyno isod. Mae cyfraniadau rhieni a gofalwyr a’r gymuned leol yn bwysig o ran llunio’r weledigaeth ac agweddau ar y gwaith cynllunio a datblygu. Dylai hyn gynnwys sgyrsiau am:

  • yr hyn sy’n newid a pham
  • datblygu dealltwriaeth o fodel y cwricwlwm, gan gynnwys cynnydd ac asesu
  • sut y gallant fod yn rhan o’r gwaith o lunio a gwireddu’r weledigaeth, gan sefydlu systemau ar gyfer prosesau datblygu ar y cyd parhaus

Mae cyfathrebu â rhieni a gofalwyr yn benodol yn sicrhau eu bod yn cael yr wybodaeth ddiweddaraf, yn deall y cynnydd y mae eu plentyn yn ei wneud ac y gallant gefnogi’r dysgu.

Dylai ysgolion a lleoliadau eraill sy’n cynllunio cwricwlwm barhau i gysylltu’n rheolaidd â’u gwasanaeth gwella ysgolion rhanbarthol neu leol mewn perthynas â’u cynlluniau ar gyfer rhoi’r cwricwlwm ar waith, a throi at y gwasanaethau hyn fel y bo’n briodol am unrhyw gymorth neu ganllawiau ychwanegol sydd eu hangen arnynt i gyflwyno’r cwricwlwm.

Addysgeg

Mae addysgu a dysgu effeithiol yn ganolog i lwyddiant y cwricwlwm. Dylai ymarferwyr feithrin dealltwriaeth o’r ffordd y gall dulliau addysgeg gwahanol helpu i wireddu agweddau gwahanol ar y cwricwlwm. Dylai ymarferwyr nodi’r cyfuniad o ddulliau gwahanol a fydd yn darparu orau ar gyfer dysgwyr, a chael eu grymuso i wneud dewisiadau ynghylch y ffordd y maent yn addysgu (gyda sail resymegol glir dros eu dewisiadau). Mae’r egwyddorion addysgeg yn cynnig set nad yw’n hollgynhwysfawr o egwyddorion addysgu a dysgu effeithiol a dylai ymarferwyr eu defnyddio i lywio eu cynlluniau a’u harferion. Fodd bynnag, nid ydynt yn adnoddau addysgeg ar wahân eu hunain. Bydd ymgysylltu’n effeithiol â’r safonau proffesiynol ar gyfer addysgu ac arweinyddiaeth hefyd yn cefnogi ymarfer effeithiol.

Mae’r Project Addysgeg Cenedlaethol (Trafod Addysgeg) wedi’i ddatblygu i hwyluso trafodaeth, cydweithio ac ymholi er mwyn cefnogi archwilio a myfyrio ar egwyddorion addysgeg a dulliau addysgu.

Ymgysylltu â chyfleoedd dysgu proffesiynol, arbenigedd a rhwydweithiau

Mae ymgysylltu â dysgu proffesiynol a rhwydweithiau yn hollbwysig. Mae angen i ymarferwyr gael eu cefnogi gan gyfleoedd dysgu proffesiynol effeithiol er mwyn datblygu eu gwybodaeth, eu sgiliau a’u galluoedd. Dylai hyn gynnwys ymgysylltu â chymorth a gynigir gan wasanaethau gwella ysgolion drwy gonsortia rhanbarthol ac awdurdodau lleol, ynghyd ag amrywiaeth o lenyddiaeth academaidd, a gwaith ymchwil sy’n seiliedig ar dystiolaeth. Dylid hefyd gynnwys ymgysylltiad, cymorth ac mewnbwn o sefydliadau addysg uwch. Gellir dod o hyd i gymorth ychwanegol yn yr ardal datblygiad proffesiynol ar Hwb.

Dylai ysgolion a lleoliadau gydweithio mewn rhwydweithiau ffurfiol ac anffurfiol i rannu arferion a syniadau sy’n datblygu. Gall hyn helpu i gefnogi dulliau gweithredu cydgysylltiedig a datblygu ffyrdd o fynd i’r afael â heriau. Dylai cydweithio gynnwys gweithio ar draws cyfnodau mewn clystyrau daearyddol (3 i 16) ac mewn rhwydweithiau eraill sydd eisoes yn bodoli o fewn yr un cyfnod. Dylai hefyd gefnogi cynnydd ôl-16. Mae’r Rhwydwaith Cenedlaethol yn cynnig cyfleoedd pwysig i drafod materion ag ymarferwyr ledled y wlad a chyfrannu’n uniongyrchol at y cyfeiriad cenedlaethol parhaus.

Ysgolion fel sefydliadau sy’n dysgu

Dylai ysgolion hefyd ystyried ymgorffori rhinweddau sefydliadau effeithiol sy’n dysgu wrth ddatblygu gwelliant parhaus. Dylai ysgolion ddefnyddio’r adborth o arolwg ysgolion fel sefydliadau sy’n dysgu i helpu i ddatblygu amgylchedd sy’n cefnogi dysgu proffesiynol parhaus.

Efallai y bydd ysgolion hefyd am ystyried yr astudiaethau achos sydd wedi'u cynnwys yn y daith dysgu proffesiynol i gefnogi'r agwedd hon.

Cyd-destun ysgol ehangach

I ysgolion, mae’n bwysig ystyried y cwricwlwm yng nghyd-destun dulliau gweithredu ehangach yr ysgol. Yn benodol:

  • ymgysylltu’n weithredol â’r Cod Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY) i ddatblygu dealltwriaeth a sicrhau bod ei oblygiadau wedi’u hadlewyrchu wrth wireddu gweledigaeth yr ysgol yn ogystal â chefnogi’r broses o gynllunio’r cwricwlwm
  • ystyried y modd y bydd Cwricwlwm i Gymru yn cefnogi’r Gymraeg mewn Addysg a Cymraeg 2050
  • deall y ffordd y gall dull ysgol gyfan o ymdrin ag iechyd a lles, gan gynnwys y dull ysgol gyfan o ymdrin ag iechyd meddwl a lles, gefnogi lles dysgwyr a galluogi a chefnogi eu cynnydd

Mae’r adran hon yn rhoi crynodeb o’r gofynion gorfodol ar gyfer y cwricwlwm mewn ysgolion, lleoliadau meithrin nas cynhelir sy’n darparu addysg, ac unedau cyfeirio disgyblion. Dylai’r crynodeb hwn eich helpu i ddeall yr hyn sy’n ofynnol gan gwricwlwm wrth baratoi ar gyfer ei gyflwyno. Ni fwriedir i’r crynodeb hwn fod yn gynhwysfawr. Am ragor o fanylion, gweler y canllawiau ar y gofynion deddfwriaethol, a gaiff eu diweddaru ar Hwb maes o law.

Beth y mae angen i ysgolion ei wneud?

Cyn cyflwyno

  1. Mae’n rhaid i ysgolion gynllunio cwricwlwm ar gyfer dysgwyr yr ysgol. Mae’n rhaid i’r cwricwlwm hwn:
  • galluogi dysgwyr i ddatblygu yn y ffordd a ddisgrifir yn y pedwar diben
  • darparu ar gyfer cynnydd priodol ac mae’n rhaid i’r cwricwlwm gyd-fynd â’r egwyddorion cynnydd a nodir yn y ‘Cod Cynnydd’
  • bod yn addas ar gyfer dysgwyr o wahanol oedrannau, galluoedd a doniau
  • bod yn eang ac yn gytbwys
  • cwmpasu’r cysyniadau a nodir yn y datganiadau o’r hyn sy’n bwysig yng ‘Nghod yr Hyn sy’n Bwysig’
  • darparu ar gyfer addysgu a dysgu sy’n cwmpasu pob un o’r Meysydd i’r rhai rhwng 3 ac 16 oed, cynnwys yr elfennau gorfodol fel y bo’n briodol i’r ysgol neu’r lleoliad (Cymraeg; Saesneg; crefydd, gwerthoedd a moeseg; addysg cydberthynas a rhywioldeb), ac mae’n rhaid i’r cwricwlwm gyd-fynd â’r ‘Cod Addysg Cydberthynas a Rhywioldeb’ o 3 i 16 oed, a chynnwys y sgiliau trawsgwricwlaidd (llythrennedd, rhifedd a chymhwysedd digidol) o 3 i 16 oed
  • cynnig dewis o drefniadau addysgu a dysgu o fewn pob Maes i Flwyddyn 10 ac uwch (dysgwyr 14 i 16 oed)
  1. Mae’n rhaid i ysgolion wneud trefniadau asesu priodol i gefnogi cynnydd dysgwyr. Rydym yn ymgynghori ar ddeddfwriaeth a fydd yn ei gwneud yn ofynnol i benaethiaid wneud trefniadau asesu, wrth iddynt gynllunio eu cwricwlwm, i gefnogi dysgwyr i wneud cynnydd mewn perthynas â chwricwlwm yr ysgol. Mae’n rhaid i’r trefniadau hyn asesu’r cynnydd a wnaed gan ddysgwyr mewn perthynas â’r cwricwlwm a fabwysiadwyd, asesu’r camau nesaf yng nghynnydd dysgwyr ac asesu’r addysgu a’r dysgu sydd eu hangen i wneud y cynnydd hwnnw.
  2. Mae’n rhaid i ysgolion fabwysiadu’r cwricwlwm a chyhoeddi crynodeb ohono. Mae hyn yn ei gwneud yn ofynnol i’r pennaeth a’r corff llywodraethu fabwysiadu’r cwricwlwm. Dylai ysgolion ddefnyddio eu hamser i ymgysylltu’n effeithiol â rhieni, gofalwyr a’r gymuned ehangach wrth ddatblygu eu cwricwlwm. Mae’n bosibl felly y bydd y crynodeb hwn yn eang ac ar lefel uchel – ni fwriedir iddo gynnig map manwl o’r holl bethau y mae’r cwricwlwm yn eu cynnig.

O’r cyfnod cyflwyno

  1. Mae’n rhaid i ysgolion sicrhau y caiff y cwricwlwm ei roi ar waith mewn ffordd sy’n:
  • galluogi pob dysgwr i ddatblygu yn y ffyrdd a ddisgrifir yn y pedwar diben
  • sicrhau dulliau addysgu a dysgu sy’n cynnig cyfleoedd priodol i bob dysgwr wneud cynnydd
  • addas ar gyfer oedran, gallu a dawn pob dysgwr
  • ystyried anghenion dysgu ychwanegol pob dysgwr (os oes rhai o gwbl)
  • sicrhau dulliau addysgu a dysgu eang a chytbwys i bob dysgwr
  • cwmpasu, ar gyfer pob dysgwr, y Meysydd, elfennau gorfodol y cwricwlwm Cymraeg a Saesneg, y sgiliau trawsgwricwlaidd llythrennedd, rhifedd a chymhwysedd digidol, addysg cydberthynas a rhywioldeb (y mae’n rhaid iddi fod yn addas i gam datblygu’r dysgwr), a chrefydd, gwerthoedd a moeseg
  • cynnwys dulliau addysgu a dysgu a ddewisir gan y dysgwyr ar gyfer pob Maes i Flwyddyn 10 ac uwch
  • gwneud darpariaeth i ddysgwyr nad oes ganddynt anghenion dysgu ychwanegol, ond (am ba reswm bynnag) na fyddai’n briodol cymhwyso holl ofynion y cwricwlwm a nodir uchod ar eu cyfer, gael eu heithrio dros dro o rai neu bob un ohonynt
  1. Gyda’r corff llywodraethu, mae’n rhaid i ysgolion barhau i adolygu’r cwricwlwm a fabwysiadwyd a’i ddiwygio fel y bo’n briodol ar unrhyw adeg os nad yw’n bodloni’r gofynion cynllunio ym mhwynt 1 mwyach. Os caiff y cwricwlwm ei ddiwygio, rhaid cyhoeddi crynodeb wedi’i ddiweddaru.
  2. Mae’n rhaid i ysgolion gyflwyno trefniadau asesu i gefnogi cynnydd dysgwyr. Mae’n rhaid i drefniadau asesu gael eu hymgorffori mewn arferion o ddydd i ddydd a bod yn briodol i bob dysgwr, gan roi sylw dyledus i ‘Cefnogi cynnydd dysgwyr: canllawiau asesu’.

Fel rhan o’r trefniadau asesu, i gefnogi cynnydd dysgwyr rydym yn ymgynghori ar ddeddfwriaeth a fyddai’n ei gwneud yn ofynnol i benaethiaid:

  • gynnal asesiad wrth dderbyn pan fydd dysgwr yn dechrau yn yr ysgol (ni fydd hyn yn cynnwys adegau pan fydd dysgwyr yn trosglwyddo o’r ysgol gynradd i’r ysgol uwchradd)
  • rhoi trefniadau ar waith i hyrwyddo a chynnal dealltwriaeth gyffredin o gynnydd mewn ysgolion a rhyngddynt
  • datblygu cynlluniau i gefnogi dysgwyr i drosglwyddo o’r ysgol gynradd i’r ysgol uwchradd, gan ystyried parhad dysgu ar draws cwricwlwm yr ysgol, cefnogi cynnydd dysgwyr, eu hiechyd meddwl a’u lles emosiynol
  • rhoi gwybodaeth i rieni/gofalwyr/dysgwyr sy’n oedolion sy’n cyfleu cynnydd dysgwr unigol, gan gynnwys ei anghenion cynnydd ar gyfer y dyfodol a sut y gellir cefnogi’r rhain

Gwybodaeth ychwanegol

Crefydd, gwerthoedd a moeseg

Mae’n rhaid i agweddau ar y cwricwlwm ac addysgu a dysgu sy’n ymwneud â chrefydd, gwerthoedd a moeseg gyd-fynd â’r maes llafur y cytunwyd arno’n lleol mewn ysgolion sydd â chymeriad crefyddol. Mae gofynion ychwanegol ar gyfer crefydd, gwerthoedd a moeseg i ysgolion sefydledig ac ysgolion gwirfoddol a reolir sydd â chymeriad crefyddol, ac i ysgolion gwirfoddol a gynorthwyir sydd â chymeriad crefyddol. Nodir y gofynion hyn yn y canllawiau crefydd, gwerthoedd a moeseg, y cynhaliwyd ymgynghoriad cyhoeddus yn eu cylch. Dylech gyfeirio at y canllawiau hynny er mwyn deall yn llawn y gofynion ar gyfer ysgolion mewn perthynas â chrefydd, gwerthoedd a moeseg.

Beth y mae angen i leoliadau addysg feithrin nas cynhelir ei wneud?

Bydd Llywodraeth Cymru yn cyhoeddi cwricwlwm a ystyrir yn addas i blant sy’n cael addysg feithrin a ariennir nas cynhelir. Mae’r cwricwlwm hwn yn cael ei ddatblygu ar y cyd â phartneriaid addysg gynnar allweddol a chaiff ei gyhoeddi ym mis Rhagfyr 2021.

Mae’n rhaid i ddarparydd addysg feithrin a ariennir nas cynhelir fabwysiadu’r cwricwlwm a gyhoeddir gan Lywodraeth Cymru neu gwricwlwm arall a ystyrir yn addas (y mae’n rhaid iddo gydymffurfio â gofynion cyfreithiol Cwricwlwm i Gymru).

Cyn cyflwyno

  1. Mae’n rhaid i leoliadau fabwysiadu cwricwlwm sy’n cydymffurfio â’r gofynion cynllunio a chyhoeddi crynodeb ohono. Bydd angen i leoliadau sy’n dewis mabwysiadu’r cwricwlwm a gyhoeddir gan Lywodraeth Cymru gyhoeddi crynodeb o’r cwricwlwm y maent wedi’i fabwysiadu. Darperir canllawiau pellach ar hyn i’r lleoliadau hynny maes o law. I’r rhai hynny sy’n dewis mabwysiadu cwricwlwm arall, a pheidio â defnyddio’r cwricwlwm a gyhoeddir gan Lywodraeth Cymru, mae’n rhaid i’r cwricwlwm hwn:
  • galluogi dysgwyr i ddatblygu yn y ffordd a ddisgrifir yn y pedwar diben
  • bod yn eang ac yn gytbwys
  • bod yn addas i ddysgwyr o wahanol oedrannau, galluoedd a doniau
  • darparu ar gyfer cynnydd priodol i ddysgwyr a chynnwys amrywiaeth o ddarpariaeth i sicrhau hyn (yn gysylltiedig ag oedrannau, galluoedd a doniau)
  • darparu ar gyfer dysgu sy’n cynnwys pob un o’r 6 Maes, cwmpasu’r datganiadau o’r hyn sy’n bwysig, adlewyrchu’r egwyddorion cynnydd a nodir yn y ‘Cod Cynnydd’, cynnwys elfennau gorfodol y cwricwlwm, a chwmpasu’r sgiliau trawsgwricwlaidd gorfodol

Nodir y gofynion ar gyfer cyhoeddi crynodeb o dan gam 3 ar gyfer ysgolion.

  1. Mae’n rhaid i leoliadau wneud trefniadau asesu priodol i gefnogi cynnydd dysgwyr. Gall darparwyr roi’r trefniadau asesu a gyhoeddwyd gan Lywodraeth Cymru ar waith, creu eu rhai eu hunain, neu weithio gydag eraill i greu’r rhain. I’r rhai sy’n dewis creu eu trefniadau eu hunain, nodir y gofynion ar gyfer creu trefniadau asesu a’u rhoi ar waith, ac yna eu hadolygu a’u diwygio, o dan gam 3 i ysgolion.

O’r cyfnod cyflwyno

  1. Mae’n rhaid i’r cwricwlwm a fabwysiadwyd gael ei roi ar waith mewn ffordd sy’n:
  • galluogi pob dysgwr i ddatblygu yn y ffyrdd a ddisgrifir yn y pedwar diben
  • sicrhau dulliau addysgu a dysgu sy’n cynnig cyfleoedd priodol i bob dysgwr wneud cynnydd
  • addas ar gyfer oedran, gallu a dawn pob dysgwr
  • ystyried anghenion dysgu ychwanegol pob dysgwr (os oes rhai o gwbl)
  • sicrhau dulliau addysgu a dysgu eang a chytbwys i bob dysgwr
  • sicrhau addysgu a dysgu i bob dysgwr mewn ffordd sy’n cwmpasu’r Meysydd, gan gynnwys y meysydd gorfodol (rhaid i addysg cydberthynas a rhywioldeb fod yn addas i gam datblygu’r dysgwr), a datblygu’r sgiliau trawsgwricwlaidd
  1. Mae’n rhaid i leoliadau barhau i adolygu’r cwricwlwm a fabwysiadwyd a’i ddiwygio fel y bo’n briodol ar unrhyw adeg os nad yw’n bodloni’r gofynion cynllunio ym mhwynt 1 mwyach. Os caiff y cwricwlwm ei ddiwygio, rhaid cyhoeddi crynodeb wedi’i ddiweddaru.
  2. Mae’n rhaid i leoliadau cyflwyno trefniadau asesu i gefnogi cynnydd dysgwyr. Rydym yn ymgynghori ar ddeddfwriaeth a fyddai’n ei gwneud yn ofynnol i leoliadau meithrin nas cynhelir sy’n darparu addysg cynnal asesiad wrth dderbyn pan fydd dysgwr yn dechrau mewn lleoliad a ariennir nas cynhelir, p’un a yw’n symud o leoliad arall neu’n dechrau am y tro cyntaf.

Beth y mae angen i unedau cyfeirio disgyblion ei wneud

Cyn cyflwyno

  1. Mae’n rhaid i unedau cyfeirio disgyblion sicrhau bod y cwricwlwm yn:
  • galluogi dysgwyr i ddatblygu yn y ffyrdd a ddisgrifir yn y pedwar diben
  • darparu ar gyfer cynnydd priodol ar gyfer dysgwyr
  • addas i ddysgwyr o wahanol oedrannau, galluoedd a doniau
  • eang a chytbwys, cyn belled ag y bo’n briodol i ddysgwyr
  • gwneud darpariaeth ar gyfer addysgu a dysgu sy’n cwmpasu’r Maes Iechyd a Lles, yn ogystal ag addysg cydberthynas a rhywioldeb sy’n ddatblygiadol briodol, a datblygu’r sgiliau trawsgwricwlaidd
  • gwneud darpariaeth, os yw’n rhesymol bosibl ac yn briodol, ar gyfer addysgu a dysgu mewn Meysydd eraill ac yn yr elfennau hanfodol o Gymraeg, Saesneg a chrefydd, gwerthoedd a moeseg
  1. Mae’n rhaid i unedau cyfeirio disgyblion gyhoeddi crynodeb o’r cwricwlwm, neu drefnu iddo gael ei gyhoeddi.
  1. Mae’n rhaid i unedau cyfeirio disgyblion wneud trefniadau asesu priodol i gefnogi cynnydd dysgwyr a’u rhoi ar waith. Nodir y gofynion ar gyfer creu trefniadau asesu a’u rhoi ar waith, ac yna eu hadolygu a’u diwygio, o dan gam 3 i ysgolion. Caiff y gofynion hyn eu gosod ar yr awdurdod lleol, y pwyllgor rheoli (os oes un) a’r athro sy’n gyfrifol am uned cyfeirio disgyblion.

O’r cyfnod cyflwyno

  1. Mae’n rhaid i athrawon sy’n gyfrifol am uned cyfeirio disgyblion sicrhau y caiff y cwricwlwm ei roi ar waith mewn ffordd sy’n:
  • galluogi pob dysgwr i ddatblygu yn y ffyrdd a ddisgrifir yn y pedwar diben
  • sicrhau dulliau addysgu a dysgu sy’n cynnig cyfleoedd priodol i bob dysgwr wneud cynnydd
  • addas ar gyfer oedran, gallu a dawn pob dysgwr
  • ystyried anghenion dysgu ychwanegol pob dysgwr (os oes rhai o gwbl)
  • sicrhau dulliau addysgu a dysgu eang a chytbwys i bob dysgwr
  • sicrhau addysgu a dysgu i bob dysgwr mewn ffordd sy’n cwmpasu’r Maes Iechyd a Lles, yn ogystal ag addysg cydberthynas a rhywioldeb sy’n ddatblygiadol briodol, a datblygu’r sgiliau trawsgwricwlaidd.
  1. Mae’n rhaid i’r awdurdod lleol, y pwyllgor rheoli a’r athro sy’n gyfrifol am uned cyfeirio disgyblion barhau i adolygu’r cwricwlwm a fabwysiadwyd a’i ddiwygio fel y bo’n briodol ar unrhyw adeg os nad yw’n bodloni’r gofynion cynllunio ym mhwynt 1 mwyach. Os caiff y cwricwlwm ei ddiwygio, rhaid cyhoeddi crynodeb wedi’i ddiweddaru.
  2. Mae’n rhaid i unedau cyfeirio disgyblion gyflwyno trefniadau asesu sy’n cefnogi cynnydd dysgwyr. Rydym yn ymgynghori ar ddeddfwriaeth a fyddai’n ei gwneud yn ofynnol i’r athro sy’n gyfrifol am uned cyfeirio disgyblion:
  • gynnal asesiad wrth dderbyn y tro cyntaf y caiff dysgwr ei gofrestru yn yr uned cyfeirio disgyblion
  • gyda’r pwyllgor rheoli (os oes un), rhoi trefniadau ar waith i alluogi ymarferwyr o bob uned cyfeirio disgyblion i gymryd rhan mewn deialog broffesiynol i gefnogi dealltwriaeth gyffredin o gynnydd, a hefyd ymgysylltu ag unrhyw ysgolion cynradd/uwchradd perthnasol at y diben hwn

Beth y mae angen ei wneud ar gyfer addysg heblaw yn yr ysgol (AHY)  mewn lleoliad sydd ddim yn uned cyfeirio disgyblion?

  1. Yn aml, bydd gan ddysgwyr a fydd yn cael y math hwn o addysg anghenion sy’n unigryw iddynt. Ar gyfer y dysgwyr hyn, mae Deddf Cwricwlwm ac Asesu (Cymru) 2021 yn ei gwneud yn ofynnol i bob un ohonynt gael cwricwlwm penodol sy’n bodloni’r gofynion a nodir yn y Ddeddf. Mae’n rhaid i AHY mewn lleoliad sydd ddim yn uned cyfeirio disgyblion sicrhau bod y cwricwlwm yn:
  • galluogi dysgwyr i ddatblygu yn y ffyrdd a ddisgrifir yn y pedwar diben
  • darparu ar gyfer cynnydd priodol i ddysgwyr
  • addas i ddysgwyr o wahanol oedrannau, galluoedd a doniau
  • eang a chytbwys, cyn belled ag y bo’n briodol i ddysgwyr
  • gwneud darpariaeth ar gyfer addysgu a dysgu sy’n cwmpasu’r Maes Iechyd a Lles yn ogystal ag addysg cydberthynas a rhywioldeb sy’n addas i gam datblygu’r dysgwr, a datblygu’r sgiliau trawsgwricwlaidd
  • gwneud darpariaeth, os yw’n rhesymol bosibl ac yn briodol, ar gyfer addysgu a dysgu mewn Meysydd eraill, ac yn Gymraeg, Saesneg a chrefydd, gwerthoedd a moeseg
  1. Mae gan yr awdurdod lleol sy’n gwneud trefniadau o dan adran 19A o Ddeddf Addysg 1996 (p.56) i ddarparu addysg i ddysgwr sydd mewn lleoliad heblaw am uned cyfeirio disgyblion y dyletswydd i barhau i adolygu’r cwricwlwm a fabwysiadwyd a’i ddiwygio fel y bo’n briodol ar unrhyw adeg os nad yw’n bodloni’r gofynion cynllunio ym mhwynt 1 mwyach. Os caiff y cwricwlwm ei ddiwygio, rhaid cyhoeddi crynodeb wedi’i ddiweddaru.

Beth i wneud os yw dysgwr yn rhan-amser neu wedi’i gofrestru mewn mwy nag un lleoliad

Caiff rheoliadau eu cyhoeddi cyn mis Medi 2022 mewn perthynas â’r gofynion cwricwlaidd ar gyfer y dysgwyr hyn. Bydd yn ofynnol i ysgolion a lleoliadau sicrhau, lle y bo’n bosibl, y bydd y cwricwlwm priodol ar gael iddynt. Mae’n debygol y bydd y cwricwlwm a’r gofynion asesu priodol yn dibynnu ar y math o leoliad y mae’r dysgwr wedi’i gofrestru ynddo.

Mae’r adran hon yn amlinellu’r broses ar gyfer ysgolion a lleoliadau sy’n ystyried parhau gyda’u cynllun i gyflwyno eu cwricwlwm i Flwyddyn 7 ym mis Medi 2022. Bydd yn berthnasol i ysgolion uwchradd, ysgolion 3 i 16 oed, ysgolion arbennig, unedau cyfeirio disgyblion a lleoliadau AHY. O dan Ddeddf Cwricwlwm ac Asesu (Cymru) 2021, ni fydd yn ofynnol iddynt gyflwyno eu cwricwlwm tan 2023. Darparwyd yr hyblygrwydd hwn er mwyn cydnabod effaith heriau penodol ar ysgolion uwchradd a’r ffaith y gall hyn fod wedi effeithio ar ba mor barod ydynt i gyflwyno’r cwricwlwm. Anogir ysgolion a lleoliadau sydd am fynd ati i roi eu cynlluniau cyfredol ar waith yn 2022 i wneud hynny.

P’un a fydd ysgolion a lleoliadau yn dewis cyflwyno eu cwricwlwm yn 2022 neu’n 2023, bydd y disgwyliadau ehangach yr un peth.

  • Dylai pob ysgol a lleoliad fod yn gwneud gwaith i baratoi ar gyfer cyflwyno’r cwricwlwm yn 2021 i 2022, yn unol â’r disgwyliadau yn y ddogfen hon. Os na fydd ysgolion yn dewis parhau i gyflwyno’r cwricwlwm i Flwyddyn 7 yn 2022, dylent, serch hynny, fod yn gwneud gwaith paratoi, yn treialu ac yn arloesi cyn y cyfnod cyflwyno.
  • Erbyn 2023, bydd angen i bob ysgol a lleoliad fod wedi cyflwyno’r cwricwlwm i Flynyddoedd 7 ac 8 – nid yw’r amserlen ddiwygio gyffredinol wedi newid.

Mae’r penderfyniad ynghylch parhau gyda’r cynllun i gyflwyno’r cwricwlwm yn 2022 yn ymwneud â pha mor barod yw’r ysgol a’r hyder sydd ganddi yn ei gallu i gyflwyno’r cwricwlwm i Flwyddyn 7 yn 2022. Mae hyn yn adlewyrchu effaith y tarfu yn sgil COVID-19. Nid yw’n adlewyrchu perfformiad yr ysgol neu’r lleoliad ac ni chaiff ei ddefnyddio gan Lywodraeth Cymru na phartneriaid i farnu’r ysgol. Felly dylai ysgolion a lleoliadau ddefnyddio’r hyblygrwydd ychwanegol os byddant o’r farn bod ei angen arnynt ac ni ddylent deimlo bod angen iddynt ruthro i fabwysiadu eu cwricwlwm yn 2022 ar gyfer dysgwyr Blwyddyn 7.

Mae’n hanfodol bod unrhyw benderfyniad yn cael ei gefnogi a’i lywio gan drafodaeth â’r consortiwm rhanbarthol (neu’r awdurdod lleol lle y bo’n briodol). Dylent gael yr wybodaeth ddiweddaraf am feddylfryd yr ysgol neu’r lleoliad a byddant yn gallu cynnig gwasanaeth gwirio pwysig o ran pa mor barod yw’r ysgol. Ar gyfer ysgolion ac unedau cyfeirio disgyblion, er mai’r ysgol neu’r lleoliad ei hun fydd yn gwneud y penderfyniad, disgwylir y byddai’r consortiwm rhanbarthol neu’r awdurdod lleol perthnasol yn ei gefnogi.

Gwybodaeth hanfodol

Mae’n hollbwysig bod ysgolion a lleoliadau yn cadw’r canlynol mewn cof.

  • Os bydd ysgol neu leoliad yn dymuno parhau â’i chynlluniau/gynlluniau ar gyfer 2022, bydd angen iddi/iddo ddewis i wneud hyn gan ddilyn y broses isod. Bydd hyn yn sicrhau ei bod/ei fod yn ddarostyngedig i ddyletswyddau Cwricwlwm i Gymru ac nid y cwricwlwm cenedlaethol.
  • Mae’n rhaid i’r pennaeth a’r corff llywodraethu wneud y penderfyniad i barhau i gyflwyno’r cwricwlwm ar gyfer Blwyddyn 7 yn 2022 ar y cyd.
  • Unwaith y bydd ysgol neu leoliad wedi ymgymryd â’r broses isod, rhaid iddi/iddo gydymffurfio wedyn â fframwaith Cwricwlwm i Gymru ar gyfer Blwyddyn 7 – ni all fynd yn ôl i gyflwyno’r cwricwlwm cenedlaethol i’r grŵp blwyddyn hwnnw.
  • Bydd unrhyw ysgol neu leoliad nad yw’n mynd drwy’r broses a nodir isod, gan gynnwys hysbysu’r gwasanaeth gwella yn ffurfiol, yn gorfod parhau i gyflwyno’r cwricwlwm cenedlaethol i Flwyddyn 7 yn 2022.

Gwneud y penderfyniad

Tymor yr hydref 2021

Dylai penaethiaid a chyrff llywodraethu ysgolion a gynhelir gynnal trafodaethau yn yr ysgol a chyda gwasanaethau gwella ysgolion er mwyn ystyried pa mor barod a pha mor hyderus ydynt i gyflwyno’r cwricwlwm i Flwyddyn 7 yn 2022. Yn benodol, dylai’r trafodaethau hyn ystyried y disgwyliadau cyffredin a nodir uchod a’r crynodeb o’r gofynion ar gyfer cyflwyno a ph’un a yw’r ysgol yn barod i ymgymryd â’r rhain o fewn yr amserlen ofynnol.

Yn yr un modd, dylai arweinwyr lleoliadau AHY gynnal trafodaethau yn y lleoliad lle y bo’n briodol a chyda’r awdurdod lleol perthnasol ac, os yw’n briodol, y consortia rhanbarthol.

Tymor y gwanwyn 2022

Mae’n rhaid i benaethiaid a chyrff llywodraethu ysgolion a gynhelir benderfynu gyda’i gilydd a fyddant yn barhau â’r cynlluniau cyfredol. Yna rhaid iddynt roi gwybod i Lywodraeth Cymru ac i’w gwasanaeth gwella ysgolion. Caiff hyn ei gofnodi drwy ffurflen benodol a gaiff ei darparu’n agosach at yr amser. Mae’n rhaid i’r pennaeth a’r corff llywodraethu gytuno ar y penderfyniad i gyflwyno’r cwricwlwm i Flwyddyn 7 yn 2022. Er mai mater i’r pennaeth a’r corff llywodraethu yw’r penderfyniad, byddem hefyd yn disgwyl i’r gwasanaeth gwella ysgolion ei gefnogi.

Mae’n rhaid i athrawon sy’n gyfrifol am unedau cyfeirio disgyblion, eu pwyllgor rheoli a’r awdurdod lleol benderfynu gyda’i gilydd os ydynt am barhau â’u cynlluniau i gyflwyno’r cwricwlwm ar gyfer dysgwyr Blwyddyn 7 yn 2022. Yna rhaid iddynt roi gwybod i’w hawdurdod lleol neu, os yw’n berthnasol, eu consortiwm rhanbarthol. Ar gyfer lleoliadau AHY eraill, bydd yr awdurdod lleol yn gwneud y penderfyniad ynghylch gweithredu. Dylai’r penderfyniad hwn gael ei gofnodi’n ffurfiol yn fewnol gan ddilyn y gweithdrefnau llywodraethu arferol a dylai gael ei gofrestru â’r awdurdod lleol.

Yn yr un modd, mae’n rhaid i’r penderfyniad i barhau â’r cynlluniau cyfredol gael ei gofrestru â Llywodraeth Cymru a’r consortiwm rhanbarthol neu’r awdurdod lleol erbyn 8 Ebrill.

Er eglurder, bydd Llywodraeth Cymru yn cadw ac yn cyhoeddi rhestr o’r darparwyr hynny sy’n ein hysbysu.

Yn ychwanegol at y gefnogaeth a amlinellir uchod gan wasanaethau gwella ysgolion, mae’r adran hon yn amlinellu cymorth eraill y dylai ysgolion a lleoliadau ystyried eu defnyddio.

Y Rhwydwaith Cenedlaethol

Bydd y Rhwydwaith Cenedlaethol yn dod â gweithwyr addysgu proffesiynol, arbenigwyr, rhanddeiliaid, gwneuthurwyr polisi a phartneriaid galluogi, gan gynnwys consortia rhanbarthol ac Estyn, at ei gilydd er mwyn nodi a mynd i’r afael â’r rhwystrau a’r cyfleoedd sy’n gysylltiedig â rhoi Cwricwlwm i Gymru ar waith.

Y bwriad yw y bydd pob ysgol a, fel y bo’n briodol, pob lleoliad yng Nghymru yn gallu cymryd rhan yn y sgyrsiau hyn, a chael cymorth gan gonsortia rhanbarthol i ymgysylltu â’r materion hyn drwy gael cyllid er mwyn rhyddhau amser a lle.

Beth yw’r Rhwydwaith Cenedlaethol?

Bydd hwn yn llwyfan agored sy’n rhoi cyfle i bob ymarferydd yng Nghymru sydd â diddordeb, i gymryd rhan mewn proses datblygu ar y cyd genedlaethol, er mwyn mynd i’r afael â’n heriau a’n cyfleoedd cyffredin. Bydd y Rhwydwaith Cenedlaethol yn:

  • casglu a rhannu dealltwriaeth – dod â gwahanol farnau, safbwyntiau ac arbenigedd at ei gilydd i ddeall sut yr ydym yn datblygu, beth yw’r heriau a sut mae pobl yn ymateb iddynt
  • datblygu dulliau gweithredu ar y cyd – gyda’n gilydd, byddwn yn penderfynu beth y gall gweithwyr addysgu proffesiynol, rhanddeiliaid, partneriaid galluogi a’r llywodraeth ei wneud i oresgyn yr heriau hyn
  • cysylltu pobl – caniatáu i bobl rwydweithio a datblygu’r berthynas rhwng gweithwyr addysg proffesiynol, arbenigwyr addysg a rhanddeiliaid a all helpu ysgolion a lleoliadau yn uniongyrchol
  • ysgogi newid – bydd sgyrsiau yn helpu i ysgogi a chefnogi’r gwaith o weithredu ar bob lefel

Bydd y Rhwydwaith Cenedlaethol yn ystyried materion allweddol ynghylch rhoi’r cwricwlwm ar waith drwy ‘Sgyrsiau’. Caiff y Sgyrsiau hyn eu cynnal ar lefel genedlaethol yn ogystal â thrwy rwydweithiau rhanbarthol/lleol sydd eisoes yn bodoli, mewn partneriaeth â Llywodraeth Cymru a chonsortia rhanbarthol ac, fel y bo’n briodol, awdurdodau lleol.  Bydd y Sgyrsiau hyn yn adeiladu ar ddysgu proffesiynol ar lefel ranbarthol, gan ddod ag ymarferwyr ynghyd ledled Cymru i ddatblygu dulliau o ymdrin â materion gweithredu cenedlaethol ac ystyried cyfleoedd ar gyfer Cwricwlwm i Gymru.

Themâu i’w trafod

Yn nhymor yr hydref, bydd y Rhwydwaith Cenedlaethol yn trafod:

  • paratoi ar gyfer cyflwyno’r cwricwlwm
  • cynnydd ac asesu
  • adnoddau a deunyddiau ategol ar gyfer Cwricwlwm i Gymru

Bydd ymarferwyr sydd wedi gwirfoddoli yn dechrau cynllunio’r Sgyrsiau hyn ym mis Medi, a bwriedir i’r Sgyrsiau ddechrau ym mis Hydref.

Wrth inni symud i dymor y gwanwyn a thymor yr haf ym mlwyddyn academaidd 2021 i 2022, cynhelir Sgyrsiau rhwydwaith pellach mewn ymateb i anghenion a nodir gan ymarferwyr.

Caiff pob Sgwrs Rhwydwaith Cenedlaethol ei chefnogi gan becyn adnoddau a mewnbynnau, gan gynnwys astudiaethau achos, canllawiau, a deunyddiau fideo gan arbenigwyr. Bydd y rhain hefyd yn helpu i lywio gwaith ar lefelau lleol a rhanbarthol.

Allbynnau

Drwy’r sgyrsiau hyn, gan weithio gydag amrywiaeth o bartneriaid, caiff yr ymarferwyr sy’n cymryd rhan gymorth i ddatblygu allbynnau allweddol ar y cyd, a fydd yn cael eu rhannu’n genedlaethol, ac a fydd yn parhau i lywio’r gwaith o gynllunio’r cwricwlwm mewn ysgolion. Bydd hyn yn cynnwys:

  • dulliau gweithredu a syniadau y gall ymarferwyr eu defnyddio ar ôl dychwelyd i’w hysgolion, eu lleoliadau a’u cymunedau i lywio’r broses o gynllunio’r cwricwlwm
  • argymhellion ar gyfer comisiynu a datblygu adnoddau penodol er mwyn helpu ysgolion a lleoliadau â’u cwricwla
  • argymhellion ar gyfer llywio dysgu proffesiynol i gefnogi’r broses o roi’r cwricwlwm ar waith

Bydd y Rhwydwaith Cenedlaethol hefyd yn helpu i ddatblygu dulliau cynllunio cwricwla ar y cyd ar lefel y Maes, gan sicrhau y gall Sgyrsiau manwl ddod â’r dulliau cynllunio cwricwlwm gorau ynghyd. Bydd y rhain hefyd yn helpu i ddatblygu adnoddau a deunyddiau ategol y gall ymarferwyr eu defnyddio i lywio eu cynlluniau.

Cymryd rhan

Mae’r canllawiau ar gyllido isod yn nodi bod cyllid ar gael er mwyn rhoi cyfle i ysgolion ymgysylltu â’r Sgyrsiau rhwydwaith ac ystyried cwestiynau, cyfleoedd a materion yn yr ysgol. Fel rhan o’r cyfle hwn, disgwylir y bydd ysgolion yn caniatáu i gynrychiolydd fynychu pob Sgwrs rhwydwaith, naill ai drwy’r Sgyrsiau cenedlaethol neu drwy rwydweithiau rhanbarthol presennol.

Bydd gwybodaeth bellach am sut i gymryd rhan mewn Sgyrsiau rhwydwaith ar gael ar y dudalen Rhwydwaith Cenedlaethol ar gyfer Gweithredu’r Cwricwlwm. Dilynwch Addysg Cymru ar Twitter am ragor o newyddion.

Yn ogystal â chymryd rhan yn y Sgyrsiau hyn, bydd rhai ymarferwyr yn chwarae rôl mewn cynllunio a hwyluso’r Sgyrsiau am faterion cyffredin. Yn dilyn y broses gychwynnol ar gyfer datgan diddordeb a gynhaliwyd yn nhymor yr haf 2021, bydd rhagor o gyfleoedd i ymarferwyr gymryd rhan yn yr elfen hon o’r rhwydwaith.

Mae cynnydd dysgwyr yn hanfodol i ddatblygu’r cwricwlwm a threfniadau asesu. I gefnogi ysgolion, lleoliadau ac ymarferwyr i alluogi dysgwyr i wneud cynnydd, byddwn yn lansio 2 brosiect yn yr hydref gyda’r nod o ddatblygu dealltwriaeth a dulliau gweithredu ar gyfer cynnydd ac asesu.

Bydd prosiect cynnydd yn dod ag ymarferwyr a’r haen ganol ynghyd i ddatblygu dulliau gweithredu ar gyfer cynnydd a meithrin dealltwriaeth o’r ffordd y dylai hyn gael ei ymgorffori yng nghwricwlwm ysgol.

Hefyd, bydd prosiect i ddatblygu pecyn cymorth rhyngweithiol yn helpu i roi asesiadau ar waith a’u deall er mwyn cefnogi cynnydd dysgwyr. Bydd y cyfnod cyntaf yn datblygu ffordd o archwilio dulliau asesu gydag ymarferwyr er mwyn ymgysylltu ag egwyddorion a threfniadau asesu a deall sut y gellir defnyddio’r rhain i gefnogi cynnydd dysgwyr.

Mae’r 2 brosiect yn seiliedig ar fodel gweithio cydweithredol, gyda phwyslais ar ddysgu cyfunol i hyrwyddo’r broses o gyfnewid gwybodaeth. Bydd modd cymryd rhan yn y 2 brosiect drwy’r Rhwydwaith Cenedlaethol.

Dysgu proffesiynol

Dylai ymarferwyr cymryd rhan mewn dysgu proffesiynol i’w cefnogi i ddatblygu eu cwricwlwm. Mae’r adnoddau sy’n cynnwys y cyfleoedd dysgu proffesiynol sydd ar gael yn cynnwys:

  • y dull cenedlaethol ar gyfer dysgu proffesiynol, a gafodd ei lansio yn 2018, sydd wedi’i alinio gyda’r safonau proffesiynol newydd, dull ysgolion fel sefydliadau sy’n dysgu a’r model dysgu proffesiynol, i greu gweledigaeth addas ar gyfer y system addysg sy’n esblygu yng Nghymru
  • cyfleoedd sydd ar gael ar draws Cymru fel y Prosiect Ymholi Proffesiynol Cenedlaethol, ysgolion fel sefydliadau sy’n dysgu, y daith dysgu proffesiynol, a’r Prosiect Addysgeg Cenedlaethol
  • y cynnig dysgu proffesiynol lleol ar gyfer eich ysgol sydd ar gael ar wefan eich consortiwm rhanbarthol

Lleoliadau nas cynhelir

Mae Llywodraeth Cymru yn gweithio gyda phartneriaid allweddol i ddeall anghenion penodol y sector nas cynhelir er mwyn sicrhau y caiff Cwricwlwm i Gymru ei roi ar waith yn effeithiol. Mae hyn yn cynnwys deall anghenion dysgu proffesiynol uniongyrchol ymarferwyr o ran cyflwyno ond hefyd anghenion parhaus y sector er mwyn sicrhau y caiff y trefniadau newydd eu rhoi ar waith yn effeithiol dros y tymor hwy. Bydd hyn hefyd yn cynnwys ystyried y ffordd orau y gallai’r sector gymryd rhan yn y trefniadau sy’n cael eu rhoi ar waith i gyflwyno’r Rhwydwaith, a chael budd ohonynt. Caiff rhagor o wybodaeth ei darparu i’r sector maes o law.

Cymwysterau

Mae Cymwysterau Cymru yn gweithio i ddatblygu ar y cyd ddewis cydlynol a chynhwysol o gymwysterau dwyieithog i ysgolion sy’n cefnogi eu cwricwlwm ac sy’n diwallu anghenion pob dysgwr. Bydd y cymwysterau hyn yn cefnogi Cwricwlwm i Gymru, byddant ar gael yn ddwyieithog a byddant yn cynnig rhywbeth i bob dysgwr.

Mae nodau’r cyfnod nesaf o waith fel a ganlyn:

  • ailddychmygu cenhedlaeth newydd o gymwysterau TGAU
  • ail-lunio’r cynnig cymwysterau 14 i 16 ehangach

Bydd cyfleoedd i bawb sy’n gysylltiedig â’r byd addysg fynegi barn ar ba gymwysterau ddylai fod ar gael i gefnogi Cwricwlwm i Gymru, ac i helpu i ailddiffinio’r nodau, y cynnwys a’r trefniadau asesu ar gyfer cenhedlaeth newydd o gymwysterau TGAU.

Ailddychmygu cymwysterau TGAU

Byddwn yn rhoi cyfleoedd i bob ymarferydd gymryd rhan yn y gwaith i ailystyried sut y gellir llunio cymwysterau TGAU newydd i:

  • helpu dysgwyr i wireddu pedwar diben Cwricwlwm i Gymru
  • ennyn diddordeb dysgwyr cymaint â phosibl a chefnogi eu hiechyd meddwl a’u lles
  • rhoi mwy o hyblygrwydd i ysgolion adlewyrchu eu cwricwlwm lleol a chynnig profiad addysgu a dysgu cadarnhaol i’w dysgwyr
  • gwneud gwell defnydd o dechnoleg i wella profiadau asesu i ddysgwyr a meithrin mwy o wydnwch o ran sut y caiff cymwysterau eu cyflwyno

Bydd cyfleoedd i nodi’r gofynion ar gyfer adnoddau addysgu a dysgu hefyd, ynghyd â datblygiad proffesiynol a hyfforddiant i athrawon newydd.

Llunio’r cynnig cymwysterau 14 i 16 ehangach

Mae gan Cymwysterau Cymru ddiddordeb yn yr holl gymwysterau sydd ar gael i ddysgwyr rhwng 14 ac 16 oed, o lefel mynediad i fyny, ac ym mhob maes pwnc – gan gynnwys y rhai sy’n gysylltiedig â’r byd gwaith. Byddwn yn adolygu’r ystod hon o gymwysterau gan ystyried anghenion dysgwyr a chanolfannau, ynghyd â barn rhanddeiliaid eraill. Mae’n debyg y bydd cymysgedd o gymwysterau sydd eisoes yn bodoli a rhai newydd – caiff rhai eu ‘creu ar gyfer Cymru’ a bydd rhai cymwysterau ar gael ledled y DU.

Bydd Cymwysterau Cymru yn ymgysylltu’n helaeth ag ymarferwyr addysgu yn ystod blwyddyn academaidd 2021 i 2022 i nodi elfennau allweddol y cynnig cymwysterau ehangach hwn. Bydd hyn yn cynnwys cyfleoedd i gymryd rhan drwy’r Rhwydwaith Cenedlaethol. Yn yr hydref yn 2022, bydd yn ymgynghori ar gynigion ar gyfer ail-lunio’r cynnig ac wedyn bydd yn gweithio gyda chyrff dyfarnu i roi’r ystod lawn o gymwysterau ar waith erbyn mis Medi 2027.

Bydd cyllid uniongyrchol ar gael i ysgolion yn ystod blwyddyn ariannol 2021 i 2022 drwy eu consortia rhanbarthol (neu’r awdurdod lleol mewn rhai achosion) er mwyn:

  • cefnogi eu gwaith ar Gwricwlwm i Gymru
  • sicrhau bod dysgwyr yn gwneud cynnydd mewn ymateb i’r pandemig

Mae’r adran hon yn nodi egwyddorion i helpu ysgolion i ddefnyddio’r cyllid hwn. Bydd llawer o’r cyllid hwn eisoes wedi’i ddyrannu drwy wasanaethau gwella ysgolion a bwriedir i’r canllawiau hyn gefnogi disgwyliadau gwasanaethau gwella ysgolion ac adeiladu arnynt.

Mae’r canllawiau hyn yn dod â’r 2 agwedd hyn ynghyd, gan gydnabod bod hanfodion dysgu yr un peth ar gyfer y 2 ac i sicrhau na chânt eu hystyried fel 2 bwysau sy’n cystadlu ac yn gwrthdaro. Mae’r egwyddorion wedi’u cynllunio i gefnogi ysgolion i ddod â’r rhain at ei gilydd mewn ffordd integredig.

Ffyrdd o weithio

Mae datblygu ar y cyd yn hanfodol wrth lunio dulliau gweithredu. Tynnir sylw at hyn yn y ffyrdd o weithio a nodir yn Cwricwlwm i Gymru: Cynllun gweithredu. Dylai ysgolion ddefnyddio’r ffyrdd o weithio ac adeiladu arnynt wrth ddefnyddio’r cyllid hwn.

Cymorth i gyflawni blaenoriaethau

Caiff cyllid ei ddyrannu drwy wasanaethau gwella ysgolion er mwyn cefnogi pob ysgol i gyflawni ei blaenoriaethau a diwallu ei hanghenion. Mae’n bosibl y bydd hyn yn golygu darparu cymorth ychwanegol pan fydd angen.

Darperir cyllid drwy brosesau sydd eisoes yn bodoli lle bynnag y bo modd. Dylai ysgolion weithio’n agos gyda’u cynghorwyr gwella ysgolion rhanbarthol (neu leol) i gytuno ar ffocws y ddarpariaeth hon, yn unol â gweledigaeth yr ysgol ar gyfer y cwricwlwm a’i chynllun datblygu ysgol.

Rhaglen diwygio’r cwricwlwm: gwireddu Cwricwlwm i Gymru

Nodau

Mae cyllid diwygio’r cwricwlwm wedi cael ei ddyrannu i ysgolion drwy wasanaethau gwella ysgolion i:

  • ysgogi dealltwriaeth gyffredin, datblygu ar y cyd a gwaith i ddiwygio’r cwricwlwm
  • helpu ysgolion i fynd i’r afael â rhwystrau i roi’r cwricwlwm ar waith yn llwyddiannus

Diben

Diben y cyllid hwn yw cynnig adnodd hyblyg i ysgolion i gefnogi’r gwaith o ddiwygio’r cwricwlwm a threfniadau asesu yn uniongyrchol. Wrth symud ymlaen â’r ffyrdd o weithio a nodau’r rhaglen, disgwylir y bydd ysgolion yn defnyddio’r cyllid hwn i:

  • greu amser a lle i gynllunio, datblygu a threfnu eu cwricwlwm a’u trefniadau asesu ar gyfer rhoi Cwricwlwm i Gymru ar waith
  • hwyluso’r gwaith o ddatblygu eu prosesau cwricwlwm cynaladwy eu hunain
  • cydweithio ag ysgolion eraill ar y broses ddatblygu, gan gynnwys ar ddealltwriaeth gyffredin o gynnydd
  • helpu i ymdrin ag amrywiaeth yn eu cwricwlwm

Egwyddorion ar gyfer defnyddio’r cyllid

Ynghyd â’r ffyrdd o weithio, a ddylai bellach fod yn arwain pob agwedd ar ddiwygio addysg ledled Cymru, mae rhai egwyddorion penodol a allai fod yn ddefnyddiol i ysgolion wrth ystyried penderfyniadau ynghylch defnyddio eu cyllid.

Ceisio cymorth gan y consortia rhanbarthol (neu’r awdurdod lleol)

Mae’r haen ganol yn cael ei hariannu i ddarparu amrywiaeth o wasanaethau cymorth sy’n gysylltiedig â diwygio’r cwricwlwm i ysgolion a gynhelir yn eu hardaloedd. Mae’r cymorth hwn ar gael am ddim i’r ysgol, er ei bod yn bosibl y bydd cyllid yn galluogi ysgolion i ymgysylltu â hyn, er enghraifft drwy ddarparu staff, a dylai gael ei ddefnyddio fel y pwynt cyswllt cychwynnol wrth fynd ati i ddiwallu anghenion. Ni ddylid defnyddio unrhyw gyllid ar gyfer diwygio cwricwlwm ysgol i gaffael gweithgareddau na chymorth sydd eisoes yn cael eu darparu. Er bod y system gategoreiddio ysgolion genedlaethol wedi'i hatal ar hyn o bryd, dylai ysgolion barhau i drafod eu hanghenion cymorth a’u cynlluniau â’u cynghorydd gwella ysgolion yn y lle cyntaf.

Defnyddio arbenigedd

Mae ‘canllawiau Cwricwlwm i Gymru’ yn cynnwys adran ar ddefnyddio tystiolaeth ac arbenigedd a ddylai lywio’r cyllid a ddefnyddir ar gyfer arbenigedd.

Gall gweithio gydag unigolion a sefydliadau a nodir oherwydd eu harbenigedd penodol, megis o’r sector addysg uwch a’r trydydd sector, helpu ysgolion gyda’r broses o gynllunio a datblygu’r cwricwlwm. Mae hyn yn cynnwys y dull cyffredinol o ddatblygu cwricwlwm ac mewn agweddau penodol ar gynllunio’r cwricwlwm. Fodd bynnag, mae’n hanfodol bod y cymorth hwn yn gyson ag egwyddorion a chanllawiau Cwricwlwm i Gymru, yn enwedig yr hyn a nodir yn yr adran ‘Cynllunio eich cwricwlwm’.

Wrth ystyried arbenigedd allanol, ac yn ogystal â dadansoddiad cost–budd, dylai ysgolion asesu’r canlynol yn feirniadol:

  • eu dealltwriaeth o Gwricwlwm i Gymru
  • eu dealltwriaeth a’u harbenigedd o ran datblygu’r cwricwlwm
  • eu dealltwriaeth o anghenion dysgwyr yn yr ysgol a’u cymunedau
  • eu gwybodaeth arbenigol
Osgoi atebion ‘parod’ a gaiff eu caffael

Er y gall ysgolion geisio cymorth i hwyluso’r gwaith o ddatblygu eu cwricwlwm a’u dulliau asesu eu hunain, bwriedir i’r cyllid hwn ddatblygu gallu ysgolion eu hunain i ddatblygu cwricwlwm a’i roi ar waith. Ni fwriedir iddo eu helpu i gaffael modelau neu ddulliau cwricwlwm ac asesu fel ‘ateb cyflym’.

Mae’n hollbwysig bod ysgolion yn gwneud synnwyr o’r agweddau allweddol ar ddibenion y cwricwlwm, y weledigaeth a’r broses ddatblygu a chynllunio eu hunain. Mae meddwl yn ystyrlon am pam y caiff rhai pethau eu haddysgu a sut maent yn helpu dysgwyr i wneud cynnydd tuag at y pedwar diben a’r cysyniadau allweddol a nodir yn y 27 datganiad o’r hyn sy’n bwysig, yn agwedd allweddol ar ddiwygio’r cwricwlwm. Os na fydd ymarferwyr yn meddwl fel hyn, ni fyddant yn cael eu grymuso a’u cefnogi gymaint i ddatblygu eu galluogedd a gwireddu’r hyblygrwydd y mae Cwricwlwm i Gymru yn ei gynnig. Mae opsiynau ‘parod’ yn hepgor y ffordd hon o feddwl.

Heb y profiad uniongyrchol hwnnw, mae risg wirioneddol y bydd camsyniadau yn cynyddu ac y bydd angen i’r ysgol gymryd cam yn ôl, neu ailddechrau, cyn symud ymlaen. Yn yr un modd, nid oes unrhyw sicrwydd y bydd modelau a gaiff eu caffael gan drydydd partïon yn addas at y diben nac yn adlewyrchu ehangder fframwaith y Cwricwlwm i Gymru yn llawn.

Cyfuno adnoddau a gwaith datblygu cwricwlwm

Nodir disgwyliad yng nghanllawiau Cwricwlwm i Gymru, sef na all ysgolion gynllunio a datblygu’r continwwm dysgu 3 i 16 ar eu pennau eu hunain. Felly byddai’n rhesymegol i ysgolion ystyried sut y gallant gyfuno adnoddau ariannol er mwyn gwneud y defnydd mwyaf effeithiol posibl o gyllid ar draws clystyrau ysgolion lleol/rhwydweithiau strwythuredig.

Ymdrin ag ystyriaethau/anghenion allweddol drwy’r Rhwydwaith Cenedlaethol

Mae’r Rhwydwaith Cenedlaethol yn dod â gweithwyr addysgu proffesiynol, arbenigwyr, rhanddeiliaid, gwneuthurwyr polisi a phartneriaid galluogi ynghyd er mwyn nodi’r rhwystrau a’r cyfleoedd sy’n gysylltiedig â gweithredu’r cwricwlwm, ac ymdrin â nhw. Mae Sgyrsiau cenedlaethol yn dod â safbwyntiau at ei gilydd ac yn datblygu dulliau gweithredu ar y cyd, gan roi’r proffesiwn wrth wraidd y gwaith parhaus o ddatblygu polisïau cenedlaethol. Caiff y Sgyrsiau hyn eu cynnal mewn digwyddiadau cenedlaethol yn ogystal â thrwy rwydweithiau rhanbarthol a chaiff ysgolion y dewis i gymryd rhan yn y naill neu’r llall, neu’r ddau, fel sy’n briodol iddynt.

Ymgysylltu â’r Rhwydwaith Cenedlaethol

Rhan allweddol o’r cyllid yw galluogi ysgolion i ymgysylltu â materion a godir gan y Rhwydwaith Cenedlaethol. Bydd sgyrsiau rhwydwaith, a gaiff eu cynnal yn genedlaethol a thrwy rwydweithiau rhanbarthol neu leol, yn allweddol i gefnogi ysgolion i ymdrin ag agweddau allweddol ar gyflwyno’r cwricwlwm. Mae disgwyliad felly y bydd pob ysgol yn cymryd rhan yn sgyrsiau’r Rhwydwaith Cenedlaethol mewn rhyw ffordd, gan eu defnyddio i lywio cynlluniau’r ysgol i wireddu’r cwricwlwm.

Disgwylir y bydd ysgolion yn defnyddio’r cyllid hwn i:

  • roi cyfle i’r ysgol ystyried, rhannu ac ymgorffori’r hyn a ddysgir o Sgyrsiau Rhwydwaith – er enghraifft drwy gefnogi cynrychiolydd rhwydwaith penodol o’r ysgol i gymryd rhan mewn Sgyrsiau Rhwydwaith a rhannu’r hyn a ddysgir â’r ysgol gyfan
  • galluogi cynrychiolydd i fynychu Sgyrsiau Rhwydwaith mewn digwyddiadau cenedlaethol a/neu ranbarthol – er enghraifft drwy ddarparu staff cyflenwi fel y gall staff fynychu Sgyrsiau Rhwydwaith Cenedlaethol ar lefel genedlaethol a rhanbarthol, trafod materion yn yr ysgol ac ymgorffori’r hyn a ddysgir mewn gwaith cynllunio

Dylid dewis cynrychiolydd ysgol ar gyfer y Rhwydwaith Cenedlaethol er mwyn adlewyrchu’r ffyrdd o weithio, gan ddarparu tegwch o ran datblygu ar y cyd ac arweinyddiaeth ar bob lefel. Gallai’r rôl ymwneud â chymryd rhan weithredol mewn Sgyrsiau rhwydwaith cenedlaethol a/neu ranbarthol a’u hwyluso, yn ogystal ag arwain trafodaethau tebyg yn ei ysgol ei hun a rhoi adborth o Sgyrsiau lefel ysgol.

Mae consortia rhanbarthol (ac awdurdodau lleol mewn rhai achosion) ym mhob cwr o’r wlad wedi cael canllawiau i sicrhau bod y cymorth a roddir i ysgolion i gymryd rhan yn y Rhwydwaith Cenedlaethol yn gyson. Fel rhan o hyn, rydym yn disgwyl i bob ysgol gael cyllid digonol fel y gall ei chynrychiolydd gymryd rhan mewn Sgyrsiau Rhwydwaith cenedlaethol neu ranbarthol am hyd at 10 diwrnod o’r flwyddyn ysgol. Caiff cyllid ar gyfer gweithgareddau o’r fath sy’n gysylltiedig â’r Rhwydwaith Cenedlaethol ei ddarparu’n gyson ledled Cymru ar gyfradd o £200 y dydd.

Yn ogystal, bydd yr ysgolion hynny sy’n darparu mwy o gymorth gan ymarferwyr i gynllunio, hwyluso ac adolygu Sgyrsiau’r Rhwydwaith Cenedlaethol yn cael eu had-dalu’n briodol, eto gan ddefnyddio’r gyfradd o £200 y dydd. Y tu hwnt i hyn, bydd consortia rhanbarthol (ac awdurdodau lleol mewn rhai achosion) yn cael rhywfaint o hyblygrwydd o ran sut y byddant yn rhannu’r cyllid sy’n weddill o raglen Diwygio’r Cwricwlwm ymhlith eu hysgolion, er mwyn adlewyrchu anghenion yr ysgolion yn eu hardaloedd yn y ffordd orau a gan ystyried maint yr ysgol a’r cam datblygu. Mae’r cyfle hwnnw i dargedu rhywfaint o’r cyllid i ysgolion yn hanfodol er mwyn sicrhau bod pob ysgol yn cael cymorth addas ac yn cynnal momentwm ar ei thaith ddiwygio. Dylid trafod manylion y cyllid ar gyfer diwygio’r cwricwlwm â’r consortiwm perthnasol (neu’r awdurdod lleol mewn rhai achosion).

Rhaglen Adnewyddu a Diwygio: cefnogi cynnydd dysgwyr

Nod

Ein nod cyfunol yw sicrhau bod dysgwyr yn gwneud cynnydd i gyflawni eu potensial llawn, ni waeth beth fo’u sefyllfa ar hyn o bryd. Ni allwn seilio ein hadferiad o’r pandemig ar fodel ‘diffyg’. Yn hytrach, mae angen inni ailennyn brwdfrydedd dros ddysgu a sicrhau bod pob dysgwr – yn enwedig y dysgwyr hynny y cafodd y pandemig yr effaith fwyaf niweidiol arnynt – yn teimlo ei fod yn cael ei gefnogi bob cam o’r ffordd. Cyhoeddwyd y cyllid hwn fel rhan o’r Cynllun adnewyddu a diwygio, a gyhoeddwyd ar 16 Mehefin.

Diben

Mae’r canllawiau hyn yn helpu ysgolion i ddefnyddio’r cyllid a ddyrennir iddynt i gefnogi cynnydd dysgwyr fel rhan o’r cynllun Adnewyddu a Diwygio newydd.

Er mwyn mynd i’r afael â’r effaith ar ddysgu yn sgil y pandemig, mae’n hanfodol bod dysgwyr yn cael eu cefnogi i wneud cynnydd, a’u galluogi i gymryd y camau nesaf ar eu taith addysg. Mae hyn yn golygu canolbwyntio ar yr hyn y mae’n ei olygu i ddysgwyr wneud cynnydd, yn hytrach na cheisio ‘dal i fyny’ ar yr holl gynnwys. Bwriedir i’r cyllid hwn roi’r gallu a’r cymorth i athrawon ac ysgolion ddatblygu eu dysgwyr a’u galluogi i wneud cynnydd.

Egwyddorion

Yn ogystal â’r egwyddorion uchod a fydd yn cynnig cymorth, mae rhai egwyddorion penodol a all fod yn ddefnyddiol i ysgolion wrth ystyried penderfyniadau ynghylch defnyddio eu cyllid.

Cynllunio ar gyfer adnewyddu a diwygio’r cwricwlwm gyda’n gilydd

Mae sicrhau bod pob dysgwr yn cael ei gefnogi i wneud cynnydd o ran ei wybodaeth, ei sgiliau a’i ddealltwriaeth wrth iddo ddatblygu tuag at y pedwar diben, yn hollbwysig ar gyfer adnewyddu a diwygio. Yn ogystal â’r paratoadau cyn y pandemig, mae ysgolion ac ymarferwyr wedi dysgu a datblygu llawer yn ystod y cyfnod hwn sy’n golygu bod addysgu a dysgu yn agosach at yr hyn a fynegir yng Nghwricwlwm i Gymru.

Ymgysylltu ag arbenigwyr ehangach ar gynnydd

Gall y cyllid hwn helpu ysgolion i ymgysylltu ag arbenigedd ehangach ar gynnydd ym maes cynllunio, datblygu ac ymgorffori cynnydd yn y cwricwlwm, ac mewn dulliau dysgu ac addysgu. Gall hyn gynnwys rhyddhau ysgolion i ymgysylltu o fewn yr ysgol ac mewn rhwydweithiau â ‘Phrosiect Cynnydd Cymru Gyfan’ a gyhoeddwyd gan Weinidog y Gymraeg ac Addysg a fydd yn dechrau’n ddiweddarach yn ystod tymor yr hydref.

Cysylltu â diwygiadau ehangach

Dylai ysgolion ystyried sut y gall diwygiadau ehangach i addysg, gan gynnwys anghenion dysgu ychwanegol, tegwch ac arweinyddiaeth, gyfrannu at waith i gefnogi cynnydd dysgwyr mewn ymateb i COVID-19. Dylent hefyd ystyried sut mae cefnogi cynnydd yn cyfrannu at y diwygiadau ehangach hyn. Mae creu cysylltiadau ag agweddau ar ddiwygio hefyd yn sicrhau dull gweithredu cydgysylltiedig, gan osgoi dyblygu neu alwadau cystadleuol.

Cefnogi lles

Er mai’r nod yma yw cefnogi dysgwyr i wneud cynnydd, dylai unrhyw ddull gweithredu gydnabod pa mor hollbwysig yw lles fel galluogydd dysgu a chynnydd.

Canolbwyntio cymorth

Mewn ymateb i’r tarfu yn sgil y pandemig, gellir defnyddio’r cyllid hwn i:

  • feithrin dealltwriaeth ymarferwyr o gynnydd
  • gweithio gydag arbenigwyr ym maes cynnydd i feithrin gallu
  • rhoi amser a chyfle i ymarferwyr ddatblygu dulliau o ymdrin â chynnydd dysgwyr
  • mynd i’r afael ag anghenion cynnydd penodol sydd wedi codi o ganlyniad i’r pandemig

Caiff cyllid ei ddosbarthu i ysgolion drwy gonsortia rhanbarthol (ac awdurdodau lleol perthnasol). Er y bydd pob ysgol a gynhelir yn cael cyllid i gefnogi’r gwaith o ddiwygio’r cwricwlwm, mae’n bosibl y bydd yr union swm yn amrywio yn dibynnu ar ffactorau perthnasol, gan gynnwys maint yr ysgol ac unrhyw gymorth penodol sydd ei angen.