English

Hwb

Themâu trawsgwricwlaidd ar gyfer cynllunio eich cwricwlwm

Dylai fod gan ysgolion ac ymarferwyr fethodoleg ar gyfer gynllunio cwricwlwm sy'n ymgorffori cyfleoedd ar gyfer dysgu ac ystyriaeth o elfennau trawsbynciol, lle y bo'n briodol.

Dylai’r rhain ganiatáu i ddysgwyr:

  • ystyried cyd-destunau lleol, cenedlaethol a rhyngwladol
  • meithrin dealltwriaeth o addysg cydberthynas a rhywioldeb, addysg hawliau dynol ac amrywiaeth, a gyrfaoedd a phrofiadau cysylltiedig â byd gwaith

Mae addysg cydberthynas a rhywioldeb yn chwarae rôl allweddol wrth wella lles a diogelwch dysgwyr a bydd yn bwnc orfodol. Mae plant yn dechrau dysgu am gydberthnasau ymhell cyn iddyn nhw ddechrau yn yr ysgol. Cyn gynted ag y byddan nhw’n dod yn rhan o'r byd cymdeithasol, byddan nhw’n clywed ac yn rhyngweithio â negeseuon cymhleth a chroes yn aml ynghylch rhywedd, cydberthnasau a rhywioldeb a fydd yn llywio eu bywydau o ddydd i ddydd a'r dyfodol y byddan nhw’n ei ddychmygu. Daw'r negeseuon hyn o hysbysebion, llyfrau, cerddoriaeth, y cyfryngau cymdeithasol a'r teledu ac aelodau o'r teulu, cyfoedion a chymunedau. Gall yr hyn y mae plant a phobl ifanc yn ei ddysgu gynnwys camdybiaethau ac weithiau byddan nhw’n herio tybiaethau neu ddisgwyliadau oedolion. Drwy addysg cydberthynas a rhywioldeb, dylai dysgwyr gael eu cefnogi i ystyried a thrafod gwybodaeth a gwerthoedd ynghylch cydberthnasau a rhywioldeb y maen nhw’n dod i gysylltiad â nhw eisoes ac y maen nhw’n aml yn ei chael hi'n anodd ymdrin â nhw eu hunain.

Mae gan ysgolion rôl bwysig i'w chwarae o ran atal ac amddiffyn, trafod ac ymateb i gwestiynau ac anghenion dysgwyr. Mae ganddyn nhw y potensial i greu amgylcheddau diogel sy’n grymuso dysgwyr, sy'n adeiladu ar ddysgu a phrofiadau ffurfiol ac anffurfiol dysgwyr, a hynny all-lein ac ar-lein. Mae hyn yn galluogi dysgwyr i adlewyrchu eu safbwyntiau a'u teimladau am ystod o faterion sy'n ymwneud ag addysg cydberthnasau a rhywioldeb, a'u mynegi. Wrth wraidd hyn, y mae cydnabod, trafod ac ymgysylltu ag ystod amrywiol o safbwyntiau: yn lleol, yn genedlaethol ac yn rhyngwladol.

Nod addysg cydberthynas a rhywioldeb yw grymuso dysgwyr yn raddol i feithrin yr wybodaeth, y sgiliau a'r gwerthoedd egwyddorol sydd eu hangen er mwyn deall y ffordd y mae cydberthnasau, rhyw, rhywedd a rhywioldeb yn llywio eu bywydau eu hunain a bywydau pobl eraill. Mae'n ceisio cefnogi hawliau dysgwyr i fwynhau cydberthnasau cyfartal, diogel, iach sy'n gwireddu eu dyheadau drwy gydol eu hoes. Mae hyn yn cynnwys y gallu i gydnabod, deall a chodi'u llais yn erbyn gwahaniaethu a thrais, ac i wybod sut a ble i geisio cymorth, cyngor a gwybodaeth ffeithiol ynghylch ystod o faterion sy'n ymwneud ag addysg cydberthynas a rhywioldeb.

Cynigir y bydd dyletswydd ar ysgolion i ddarparu addysg cydberthynas a rhywioldeb.  Caiff canllawiau pellach eu cyhoeddi cyn 2022 i gefnogi hyn. Bydd hyn yn cynnwys canllawiau ar destunau a dysgu sy'n cefnogi addysg cydberthynas a rhywioldeb a'r ffordd y gall pob Maes gyfrannu atyn nhw.

Dylai addysg cydberthynas a rhywioldeb gynnwys dysgu datblygiadol briodol yn ymwneud â'r meysydd thematig canlynol.

Hawliau a chydraddoldeb

Dylai dysgwyr feithrin dealltwriaeth o'r ffordd y mae hawliau sy'n ymwneud â rhyw, rhywedd, rhywioldeb a chydberthnasau yn cyfrannu at ryddid, tegwch, urddas, lles a diogelwch pawb. Dylai dealltwriaeth o'r cyfleoedd a'r heriau y mae pobl yn eu hwynebu wrth arfer eu hawliau ledled y byd fod wrth wraidd y dysgu hwn.

Cydberthnasau

Dylai dysgwyr feithrin dealltwriaeth o sut i ffurfio a chynnal gwahanol fathau o gydberthnasau diogel, cydsyniol ac iach sy’n gwireddu eu dyheadau. Dylai cydnabyddiaeth a dealltwriaeth o natur amrywiol cydberthnasau ledled y byd a chydol oes fod wrth wraidd y dysgu hwn.

Rhyw, rhywedd a rhywioldeb

Dylai dysgwyr feithrin dealltwriaeth o ryw, rhywedd a rhywioldeb. Mae hyn yn cynnwys y ffordd y mae bioleg, cymdeithas a diwylliant yn llywio ein hymdeimlad o'n hunan a'n perthnasau ag eraill. Wrth wraidd y dysgu hwn dylid bod cydnabyddiaeth o natur amrywiol hunaniaeth rhywedd a hunaniaeth rywiol, mynegiant, ymddygiad a chynrychioliad rhywiol, gan gynnwys amrywiaeth LGBTQ+, a'r ffordd y mae'r ddealltwriaeth gymdeithasol a diwylliannol o ryw, rhywedd a rhywioldeb wedi newid dros amser ac yn parhau i esblygu.

Cyrff a delwedd gorfforol

Dylai dysgwyr feithrin dealltwriaeth o'r corff dynol a'r ffordd y mae'n newid dros amser, gan gynnwys y ffordd y mae pobl yn teimlo am eu cyrff, a'u galluoedd a'u swyddogaethau rhywiol ac atgenhedlol. Mae cydnabod amrywiaeth y corff dynol, a'r ffordd y mae'r ddealltwriaeth o gyrff dynol wedi'i llywio gan gymdeithas, y gyfraith, gwyddoniaeth a thechnoleg, wrth wraidd y dysgu hwn.

Iechyd a lles rhywiol

Dylai dysgwyr feithrin dealltwriaeth o rôl gadarnhaol rhywioldeb ym mywyd dynol a meithrin ymwybyddiaeth raddol o iechyd a lles rhywiol personol. Mae gwerthfawrogi'r ffyrdd gwahanol y mae pobl yn mynegi rhywioldeb mewn gwahanol ddiwylliannau a chyd-destunau, gan gynnwys mythau am iechyd a lles rhywiol, wrth wraidd y dysgu hwn.

Trais, diogelwch a chymorth

Dylai dysgwyr feithrin dealltwriaeth o natur gymdeithasol, emosiynol, corfforol a chyfreithiol trais sy'n seiliedig ar rywedd a thrais rhywiol a'i effaith, gan gynnwys trais ar-lein. Dylai cefnogi dysgwyr i ddeall a rheoli newid, gwrthdaro, risg a phwysau o wahanol fathau, fod wrth wraidd y dysgu hwn. Mae magu hyder dysgwyr i godi'u llais a gwybod sut i geisio cyngor a chymorth yn hanfodol i addysg cydberthynas a rhywioldeb.

Egwyddorion i ymwreiddio addysg cydberthynas a rhywioldeb yn y cwricwlwm

Dylai'r dysgu gael ei ategu gan ddull gweithredu cyfunol ysgol gyfan er mwyn i'r egwyddorion canlynol gael eu cefnogi, eu hatgyfnerthu a'u hymwreiddio ar draws yr ysgol a'r gymuned ehangach. Dylai'r dysgu fod:

  • yn seiliedig ar hawliau a chydraddoldeb rhwng y rhywiau er mwyn i ddysgwyr feithrin dealltwriaeth o'r ffordd y mae hawliau sy'n gysylltiedig â rhyw, rhywedd, cydberthnasau a rhywioldeb yn cyfrannu at ryddid, tegwch, urddas, lles a diogelwch pawb
  • yn rhywbeth sy’n grymuso pobl er mwyn galluogi ymarferwyr i greu cwricwlwm addysg cydberthynas a rhywioldeb cadarnhaol a thrawsnewidiol sy'n cyfoethogi llais ac annibyniaeth y dysgwr. Gellir cyflawni hyn drwy wahodd dysgwyr i hyrwyddo cyfiawnder cymdeithasol ar gyfer cydraddoldeb a lles rhyw, rhywiol a chydberthynas
  • yn berthnasol ac yn ddatblygiadol briodol er mwyn sicrhau bod yr holl ddarpariaeth addysg cydberthynas a rhywioldeb yn cydnabod ac yn ymateb i alluoedd ac anghenion y dysgwyr eu hunain. Ni fydd yn gwneud tybiaethau, ond yn hytrach bydd yn cydweddu â gwybodaeth a phrofiadau esblygol dysgwyr ac adeiladu arnyn nhw
  • wedi'i gyd-awduro er mwyn rhoi'r cyfle i ddysgwyr, rhieni a gofalwyr i drafod ac ymgysylltu â phenderfyniadau am ddysgu ac addysgu mewn addysg cydberthynas a rhywioldeb. Dylai'r ddarpariaeth hefyd fanteisio ar arbenigedd a gwasanaethau arbenigol, ac ymgysylltu â chymunedau lleol. Dylai fod yn ystyriol o'r gwahanol safbwyntiau a chefndiroedd a geir mewn cymuned leol
  • yn greadigol, er mwyn i addysg cydberthynas a rhywioldeb elwa ar botensial dulliau gweithredu creadigol i greu lleoedd egwyddorol, diogel ac ymgysylltiol i ddysgwyr feddwl, teimlo, cwestiynu, ymgorffori a rhannu eu syniadau ar destunau sensitif
  • yn holistaidd ac wedi'i ddarparu ym mhob rhan o'r cwricwlwm am fod addysg cydberthynas a rhywioldeb yn faes eang, rhyngddisgyblaethol a chymhleth sy'n cynnwys dimensiynau biolegol, cymdeithasol, seicolegol, ysbrydol, egwyddorol a diwylliannol sy'n esblygu dros oes
  • yn gynhwysol er mwyn sicrhau bod pob dysgwr yn gweld ei hun ac eraill wedi'u hadlewyrchu yn yr hyn y maen nhw’n ei ddysgu mewn addysg cydberthynas a rhywioldeb. Wrth wraidd y dysgu hwn fydd cydnabod a gwerthfawrogi amrywiaeth a gwahaniaeth mewn perthynas â rhyw, rhywedd, rhywioldeb a chydberthnasau, a sicrhau bod darpariaeth addysg cydberthynas a rhywioldeb yn cynnwys bywydau LGBTQ+
  • yn amddiffynnol ac ataliol er mwyn i ddysgwyr gael eu cefnogi i ddeall ac ymdopi â newid, gwrthdaro a phwysau, ac i feddu ar y wybodaeth i adnabod gwahaniaethu a thrais, a'r hyder i geisio cyngor a chymorth o ran cydraddoldeb a thegwch, iechyd a thrais mewn cysylltiad â chydberthnasau, rhyw, rhywedd a rhywioldeb. Bydd gweithio mewn partneriaeth â gwasanaethau arbenigol a phobl ag arbenigedd yn hanfodol yn hyn o beth

Hawliau dynol yw'r rhyddid y mae gan bawb hawl iddo, a’r hyn sy’n gwarchod hynny  Sefydlwyd Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau Dynol (CCUHP) (y Confensiwn) i amlinellu a diogelu hawliau sylfaenol pob bod dynol, ni waeth beth fo'i genedligrwydd, man preswylio, rhyw, tarddbwynt cenedlaethol neu ethnig, lliw, crefydd, iaith, cyfeiriadedd rhywiol neu unrhyw statws arall. At hynny, mae gan bawb hawl gyfartal i'n hawliau dynol heb wahaniaethu. Mae'r hawliau hyn yn gysylltiedig â'i gilydd, yn dibynnu ar ei gilydd ac yn anwahanadwy wrth ei gilydd.

Mae gan blant a phobl ifanc hawliau dynol penodol, wedi'u gwarantu gan CCUHP. Mae Gweinidogion Cymru wedi mabwysiadu'r Confensiwn fel sail i'r polisïau y maen nhw’n eu llunio mewn cysylltiad â phlant a phobl ifanc. Cafodd pedwar diben y cwricwlwm eu llywio gan egwyddorion CCUHP. Mae cefnogi dysgwyr i wybod eu hawliau a pharchu hawliau pobl eraill drwy addysg hawliau dynol yn ei gwneud yn bosibl cael cwricwlwm sydd wedi'i ysgogi gan y dibenion hyn.

Dylai addysg hawliau dynol annog dysgwyr i ymholi, dadansoddi, ffurfio dadleuon, gwneud penderfyniadau, cydweithredu, gwerthuso a datblygu ymddygiadau a gaiff eu llywio gan werthoedd. Mae addysg hawliau dynol yn cwmpasu:

  • dysgu am hawliau dynol: deall hawliau dynol, a ffynonellau'r hawliau hynny, gan gynnwys CCUHP
  • dysgu drwy hawliau dynol: datblygu gwerthoedd, agweddau ac ymddygiadau sy'n adlewyrchu gwerthoedd hawliau dynol
  • dysgu ar gyfer hawliau dynol: cymell gweithredu cymdeithasol a grymuso dinasyddiaeth weithredol i hyrwyddo parch at hawliau pawb.

Dysgu am hawliau dynol

Mae addysg hawliau dynol yn cefnogi dysgwyr i allu cymhwyso cysyniadau, egwyddorion ac iaith hawliau dynol er mwyn deall eu hanghenion a'u cydberthnasau eu hunain. Gall dysgwyr hefyd gymhwyso'r ddealltwriaeth hon at hawliau pobl eraill, yn eu cymunedau a thu hwnt, ac i wybod pan fydd eu hawliau nhw eu hunain neu hawliau pobl eraill dan fygythiad neu'n cael eu gwrthod.

Dysgu drwy hawliau dynol

Mae ymwreiddio dull o ddarparu addysg sy’n seiliedig ar hawliau plant yn golygu y dylai dysgwyr gael eu cefnogi i brofi eu hawliau’n cael eu cymhwyso’n ymarferol, a bod hynny’n cael ei gefnogi gan ddealltwriaeth hanfodol o’r sail. Un o egwyddorion allweddol y dull hwn yw hawl plant a phobl ifanc i gyfrannu'n ystyrlon at benderfyniadau sy'n effeithio ar eu bywydau. Dylai cynnwys pobl ifanc mewn penderfyniadau am ddysgu fod wrth wraidd y broses o gynllunio cwricwlwm.

Dysgu ar gyfer hawliau dynol

Mae addysg hawliau dynol yn annog dysgwyr i ystyried eu hagweddau a'u hymddygiadau'n feirniadol ac yn galluogi dysgwyr i fod yn ddinasyddion egwyddorol, gwybodus, a all fod yn eiriolwyr dros eu hawliau eu hunain a hawliau pobl eraill. Dylai dysgwyr gael eu grymuso i wneud penderfyniadau gwybodus ac egwyddorol er mwyn amddiffyn a hyrwyddo eu hawliau eu hunain a hawliau pobl eraill.

Yma, mae amrywiaeth yn cyfeirio at adnabod a dathlu natur amrywiol grwpiau cymdeithasol a chymunedau a sicrhau bod y cwricwlwm yn adlewyrchu'r amrywiaeth honno a'i fod yn gallu ymateb i brofiadau'r grwpiau a'r cymunedau hynny. Yn ei hanfod, mae'n golygu bod yn ymwybodol o nodweddion pobl eraill a'u trin â thrugaredd, empathi, dealltwriaeth a thegwch, er gwaethaf y nodweddion hynny. Wrth i ddysgwyr wneud cynnydd, dylen nhw ddod yn gynyddol ymwybodol o'r ystod o nodweddion penodol a all ddiffinio ein hunaniaeth, gan gynnwys rhyw, rhywedd, hil, crefydd, oedran, anabledd a rhywioldeb.

Mae bodau dynol yn fodau cymdeithasol wrth eu natur. Mae ganddyn nhw werthoedd, hunaniaethau, ymddygiadau a nodweddion corfforol gwahanol. Mae cydlyniant unrhyw gymdeithas ddynol yn dibynnu ar y ffordd y mae'n rheoli'r amrywiaeth honno. Mae gwerthfawrogi gwahanol gyfraniadau a phrofiadau'r rhai hynny sy'n rhan o'n grwpiau cymdeithasol yn atgyfnerthu'r cysylltiadau rhyngom ac yn cefnogi lles holl aelodau'r grwpiau hynny. Mae rhannu profiadau pobl y tu allan i'n grwpiau cymdeithasol yn ehangu ein gorwelion, yn ychwanegu at ein safbwyntiau ac yn cyfrannu at ein hymdeimlad unol o ddynoliaeth. Drwy deimlo ein bod yn cael ein gwerthfawrogi, cawn ein grymuso i wneud cyfraniadau ystyrlon at ein cymdeithas.

Bydd cymuned ysgolion yn adlewyrchu'r ystod amrywiol o gefndiroedd a safbwyntiau a geir mewn cymdeithas. Wrth i ddysgwyr dyfu, mae eu rhyngweithio cymdeithasol yn debygol o ehangu mewn byd sy'n gynyddol gydgysylltiedig. Mae creu cwricwlwm sy'n cydnabod diwylliant amrywiol eu cymdeithas yn galluogi dysgwyr i ddathlu natur amrywiol pob cymdeithas. Mae hyn yn hyrwyddo cydraddoldeb, cynhwysiant, cydlyniant cymdeithasol ac ymdeimlad o gael eu gwerthfawrogi.

Wrth gynllunio cwricwlwm, dylai ymarferwyr geisio cynnwys cyfleoedd i ddysgwyr:

  • datblygu empathi a thrugaredd at eraill
  • dathlu cefndiroedd, gwerthoedd a nodweddion amrywiol
  • datblygu eu gwerthoedd eu hunain ac ymdeimlad o'u hunaniaeth
  • meithrin dealltwriaeth o bobl â gwahanol gredoau a safbwyntiau
  • herio stereoteipiau

Dylai ymarferwyr hefyd rannu hanesion gwahanol grwpiau a gwrando arnyn nhw, gan gynnwys grwpiau lleiafrifol, a galluogi pob dysgwr i weld ei hun a'i brofiadau wedi'u cynrychioli yn y testunau, y profiadau a'r wybodaeth a ddatblygir drwy'r cwricwlwm.

Mae gyrfaoedd a phrofiadau cysylltiedig â byd gwaith yn hanfodol i feithrin sgiliau ar gyfer gwaith a bywyd. Maen nhw’n helpu dysgwyr i ddeall y berthynas rhwng eu dysgu a'r byd gwaith. Dylai profiadau anelu at agor llygaid dysgwyr i'r posibiliadau sydd o'u blaenau a dylent roi cyngor o ansawdd uchel ar sgiliau a llwybrau gyrfa, gan godi dyheadau dysgwyr sydd efallai ddim yn sylweddoli bod rhai cyfleoedd wir ar gael iddyn nhw.

Dylai cwricwla ysgolion alluogi dysgwyr i gael profiadau sy'n gysylltiedig â byd gwaith a gyrfaoedd, gan feithrin gwybodaeth o ehangder y cyfleoedd a fydd ar gael iddyn nhw gydol eu hoes. Bydd y dysgu hwn yn eu helpu i wneud penderfyniadau gwybodus am lwybrau eu gyrfa. Mae'r pedwar diben a'r sgiliau cyfannol sy'n eu hategu yn ganolog i'r gwaith o baratoi dysgwyr ar gyfer gyrfaoedd a gwaith. Mae'r rhain yn cefnogi dysgwyr i fod yn wydn, yn greadigol ac yn uchelgeisiol, gan ei wneud yn ofynnol iddyn nhw ddatrys problemau, ymdrin â gwahanol wybodaeth a gweithio'n annibynnol. Bydd hyn yn helpu i'w paratoi i ymateb i gyfleoedd a heriau realiti economaidd sy'n newid.

Dylai dysgu am yrfaoedd a phrofiadau cysylltiedig â byd gwaith gael ei archwilio drwy bob Maes. Mae'r sgiliau hyn yn drosglwyddadwy ac mae galw mawr amdanyn nhw ymhlith cyflogwyr sydd hefyd yn rhoi gwerth mawr arnyn nhw.

Dylai dysgu am yrfaoedd a phrofiadau cysylltiedig â byd gwaith gynnwys:

  • gwybodaeth am wahanol lwybrau gyrfa a gweithleoedd – dylai hyn gynnwys dealltwriaeth o'r ffactorau sy'n arwain llywio a dylanwadu ar ragolygon gyrfa a datblygiad gyrfa, a'r sgiliau sydd eu hangen i gynyddu cynlluniau gyrfa dysgwyr a'u datblygiad
  • dysgu am y sgiliau sydd eu hangen er mwyn gweithio tuag at lwybrau gyrfa a gwaith, a meithrin y sgiliau hynny. Dylai hyn gynnwys ymwybyddiaeth o sgiliau, rhinweddau a diddordebau unigol, a'u heffaith ar ddewisiadau gyrfa, ynghyd â dealltwriaeth o ganlyniadau'r dewisiadau hynny
  • gwybodaeth am gyfleoedd a menter, y gellir ei defnyddio wrth chwilio am gyflogaeth neu hunangyflogaeth, gwneud ceisiadau am gyflogaeth neu hunangyflogaeth ac wrth gynnal cyflogaeth neu hunangyflogaeth
  • gwybodaeth a gwerthfawrogiad o dueddiadau'r farchnad lafur leol, genedlaethol a rhyngwladol
  • profiadau i ysgogi diddordeb mewn gwahanol yrfaoedd a gwaith ac i gymhwyso'u dysgu mewn ffyrdd ymarferol, e.e. mae gweithgarwch entrepreneuraidd yn gofyn am sgiliau myfyrio datblygedig ac yn ymwneud â gweithgareddau ymarferol, fel dechrau busnes newydd, a rhaglenni creu menter
  • cyfleoedd i elwa ar gysylltiadau â busnesau a/neu gyflogwyr.

Dylai ysgolion ac ymarferwyr sicrhau bod gyrfaoedd a phrofiadau cysylltiedig â byd gwaith:

  • yn cael eu hystyried o Gam cynnydd 1 ymlaen
  • yn gynhwysol, gan roi pwyslais ar gyfleoedd i bawb, herio stereoteipiau a mynd i'r afael â thangynrychiolaeth mewn gwahanol yrfaoedd
  • wedi'u hymwreiddio'n ddilys ar draws y dysgu
  • yn cynnwys ystod o gyfleoedd gwaith mewn meysydd traddodiadol a meysydd sy'n dod i'r amlwg, gan gynnwys dechrau busnes newydd ac entrepreneuriaeth
  • yn cynnwys meithrin y sgiliau cyfannol
  • yn darparu profiadau ystyrlon a chyfleoedd i ymgysylltu â chyflogwyr a gwahanol weithleoedd.

Mae cydweithredu ag unigolion a chyflogwyr yn cynnig cyfleoedd i ddysgwyr ddysgu am waith, cyflogaeth a'r sgiliau a gaiff eu gwerthfawrogi yn y gweithle. Gall dysgwyr ddefnyddio'r wybodaeth a'r sgiliau a feithrinir drwy gymryd rhan mewn profiadau cysylltiedig â byd gwaith i ddatblygu gweithgareddau menter llwyddiannus. Gall y rhain gynnig profiad dysgu dilys sy'n eu helpu i ddatblygu i fod yn gyfranwyr mentrus a chreadigol, gan greu cysylltiadau â byd gwaith, a chodi eu dyheadau.

Mae'n bwysig bod dysgwyr yn ymwybodol o'r holl gyfleoedd sydd ar gael iddyn nhw ôl-16, a'u bod wedi'u paratoi'n dda i wneud cynnydd tuag at ddysgu pellach. Dylai dysgwyr gael cyfleoedd i ystyried gwahanol opsiynau a gwybodaeth i ehangu eu gorwelion, cyffroi eu dyheadau a chefnogi eu penderfyniadau am eu dysgu a'u llwybrau gyrfa ôl-16.

Mae'r cyd-destunau lleol, cenedlaethol a rhyngwladol yn darparu safbwyntiau allweddol i ddysgwyr ac maen nhw o bwys penodol o ran cefnogi dysgwyr i gyflawni'r pedwar diben. Maen nhw’n helpu dysgwyr i wneud synnwyr o'r sgiliau a'r wybodaeth y maen nhw’n eu meithrin drwy greu cysylltiadau ag amgylcheddau, profiadau a digwyddiadau a all fod yn fwy cyfarwydd iddyn nhw. Maen nhw hefyd yn cyflwyno dysgwyr i gyd-destunau llai cyfarwydd, gan ehangu eu gorwelion a chan ymgysylltu â safbwyntiau sy'n wahanol i'w rhai nhw a gwerthfawrogi heriau a materion ehangach. Mae'r cyd-destunau hyn hefyd yn eu helpu i wneud synnwyr o'u perthynas â'u cymunedau, eu hunaniaeth genedlaethol a'r byd ehangach. Mae hyn yn cefnogi dysgwyr i ddatblygu dinasyddiaeth amlochrog, gan fyfyrio ar eu rolau a'u cyfrifoldebau ym mhob cyd-destun a chydnabod amrywiaeth pob un ohonyn nhw. Bydd cyd-destunau lleol, cenedlaethol a rhyngwladol yn gwneud eu cyfraniadau arbennig eu hunain at ddysgu, ond mae hefyd cysylltiadau cryf rhyngddyn nhw. Gall cynnwys cwricwlwm yn aml gael ei ystyried drwy bob cyd-destun, a dylai ymarferwyr geisio manteisio ar bob un o'r cyd-destunau hyn a chefnogi dysgwyr i ddeall y cysylltiadau clir, annatod rhyngddyn nhw.

Mae'r cyd-destunau hyn yn rhoi cyfle pwysig i ddysgwyr ddeall ac ymateb i wahanol faterion a heriau, gan gynnwys cwestiynau cymdeithasol, economaidd ac amgylcheddol wrth weithio tuag at ddyfodol cynaliadwy a theg. Mae'r amgylchedd yn rhan bwysig o bob un o'r cyd-destunau hyn, gydag effaith ddynol yn croesi ffiniau daearyddol a gwleidyddol. Mae hyn yn cynnwys y berthynas rhwng gweithgareddau dynol a'r amgylched lleol, cenedlaethol a rhyngwladol. Dylai dysgwyr gael cyfleoedd i ymateb i'r materion a'r heriau sy'n codi o'r cydberthnasau hyn, gan ystyried y ffordd y maen nhw wedi llywio ein gorffennol a'r presennol, a'r ffordd y gallan nhw lywio ein dyfodol.

Er mwyn deall Cymru, dylai dysgwyr hefyd feithrin dealltwriaeth o'i chydberthynas â'r Deyrnas Unedig a'i lle ynddi sy’n newid, ac o hanesion a phobl yr ynysoedd hyn, heddiw ac yn y gorffennol. Dylai dealltwriaeth dysgwyr o Gymru hefyd gydnabod y ffordd y mae safbwyntiau, gwerthoedd a hunaniaethau yn siapio Cymru, yn hytrach na chyflwyno darlun nodweddiadol o hunaniaeth Gymreig unffurf.

Bydd dealltwriaeth ymarferwyr eu hunain o ardal leol yr ysgol, a'u hymwybyddiaeth o'r materion a'r heriau newidiol ym mhob cyd-destun, yn eu helpu i fod yn greadigol wrth ymwreiddio'r cyd-destunau hyn mewn dysgu ac addysgu.

Wrth ymwreiddio cyd-destunau lleol, cenedlaethol a rhyngwladol, dylai ymarferwyr chwilio am gyfleoedd i gefnogi dysgwyr i:

  • ddatblygu dysgu drwy ystod o leoedd a digwyddiadau arwyddocaol
  • creu cysylltiadau â chymunedau a sefydliadau lleol
  • dysgu am gyfraniad a phrofiadau gwahanol unigolion sy'n llywio pob cyd-destun
  • dysgu am amrywiaeth ddiwylliannol, gwerthoedd, hanes a thraddodiadau sy'n llywio pob cyd-destun
  • deall y gwahanol hunaniaethau, hanes, diwylliannau, safbwyntiau a gwerthoedd sy'n llywio cymunedau a chymdeithasau
  • cydnabod ac ymgysylltu â ffactorau, dylanwadau ac effeithiau (gan gynnwys effeithiau economaidd, cymdeithasol ac amgylcheddol) yn lleol, yn genedlaethol ac yn rhyngwladol
  • datblygu ymdeimlad dilys o gynefin, gan ddatblygu gwybodaeth am wahanol ddiwylliannau a hanes, a'u galluogi i feithrin ymdeimlad cryf o hunaniaeth unigol a deall sut y mae hyn yn cysylltu â dylanwadau ehangach ac wedi'u llywio ganddyn nhw
  • manteisio ar hanesion a gwahanolrwydd ardal leol ysgol
  • deall eu rôl fel dinasyddion a strwythurau'r llywodraeth sy'n effeithio arnyn nhw ym mhob cyd-destun
  • archwilio, dadansoddi'n feirniadol ac ymateb i faterion cyfoes a heriau sy'n effeithio ar eu bywydau a bywydau pobl eraill drwy bob cyd-destun
  • deall datblygu cynaladwy, yr heriau a wynebir gan yr amgylchedd a chymdeithas a sut y gallan nhw ymgysylltu â'r materion hyn a gwneud gwahaniaeth gan gefnogi dinasyddiaeth gynaladwy
  • deall y Gymru gyfoes gan roi cyfleoedd i fyfyrio, deall a dadansoddi cymdeithas gyfoes a'r ffordd y mae'r dysgwyr yn ymgysylltu â hi
  • adnabod etifeddiaeth ieithyddol a diwylliannol amrywiol Cymru a’i chysylltiadau y tu hwnt i Gymru
  • adnabod sut y mae ein hieithoedd yn datgloi gwybodaeth am ein llenyddiaeth, ein daearyddiaeth a'n hanes a'u cysylltiadau y tu hwnt i Gymru
  • adnabod y cysylltiadau rhwng cyd-destunau lleol, cenedlaethol a rhyngwladol, gan ddeall y ffordd y maen nhw’n dylanwadu ar ei gilydd yn barhaus
  • defnyddio sgiliau dadansoddi beirniadol ym mhob cyd-destun, gan gydnabod agweddau cadarnhaol a heriol ar bob un ohonyn nhw.