English

Mae llawer o bethau gwych ar y rhyngrwyd. Hebddo, byddai bywyd yn wahanol iawn i’r rhan fwyaf ohonom ni, ond mae elfen dywyll i’r rhyngrwyd, rhywbeth a fyddai ychydig yn lletchwith i ti. Weithiau, byddi di’n gweld y pethau hyn drwy gamgymeriad wrth chwilio am rywbeth arall, felly mae’n bwysig iawn dy fod yn gwybod beth i’w wneud os bydd hyn yn digwydd i ti.

Cynnwys sarhaus

Gall fod yn anodd esbonio rhywbeth sy’n sarhaus, oherwydd mae’n dibynnu pwy sy’n edrych arno a beth sy’n sarhaus iddyn nhw. Ond yn ei hanfod, mae’n golygu rhywbeth all sarhau, ypsetio, codi ofn neu boeni’r person sy’n edrych arno.

Cynnwys anghyfreithlon

Cynnwys yw hyn y mae’r gyfraith yn ei wrthod. Gall unrhyw un sy’n chwarae rhan yn ei bostio neu ei wylio ddod i drwbl gyda’r heddlu. Gall fod yn anodd gwybod a yw rhywbeth ar-lein yn anghyfreithlon ai peidio, am fod cymaint o gyfreithiau gwahanol. Ond paid â phoeni, does dim disgwyl i ti wybod beth yw’r holl gyfreithiau. Os wyt ti’n amau fod rhywbeth yn anghyfreithlon, caea’r dudalen a’i hadrodd, a gad i rywun arall benderfynu os yw’n anghyfreithlon.

Dyma rai enghreifftiau o gynnwys sarhaus neu anghyfreithlon:


Gall ddigwydd ar unrhyw blatfform sydd wedi cysylltu â’r rhyngrwyd, gan gynnwys:

  • gwefannau
  • cyfryngau cymdeithasol
  • negeseuon (er enghraifft Snapchat, WhatsApp a Messenger)
  • gwefannau gemau
  • negeseuon e-bost
  • fforymau
  • gwasanaethau rhannu ffeiliau
  • y we dywyll

Efallai y byddi di’n dod ar draws rhywbeth drwy gamgymeriad wrth chwilio am rywbeth arall, neu efallai y byddi di’n chwilio am rywbeth penodol. Cofia bod chwilio am gynnwys anghyfreithlon ar-lein yn erbyn y gyfraith, a galli di ddod i drwbwl am wneud.


Siarad

Gall gweld cynnwys fel hyn beri poen meddwl, trallod neu godi ofn, ac mae’n iawn ac yn normal i ti deimlo fel hyn weithiau. Ond bydd cadw’r teimladau hyn i mewn yn eu gwneud nhw’n waeth o bosibl. Gall siarad amdano gyda rhywun rwyt ti’n ymddiried ynddo waredu ychydig o’r poen meddwl hwnnw. Eglura beth rwyt ti wedi’i weld a sut rwyt ti’n teimlo. Os nad wyt ti’n siŵr sut i ddechrau sgwrs gyda rhywun, dyma rai awgrymiadau. Os wyt ti’n teimlo nad oes gen ti unrhyw un i siarad gyda nhw, beth am ffonio llinell gymorth ddienw, fel Meic, sydd ar gael i wrando a rhoi cymorth.  

Cau i lawr

Rhaid cau’r dudalen ar unwaith (os wyt ti’n awyddus i adrodd am y dudalen, copïa’r ddolen yn gyntaf) a cher i nôl rhywun fydd yn gallu siarad gyda thi am yr hyn yr wyt wedi’i weld.

Peidio â chlicio

Os yw rhywbeth digroeso’n ymddangos ar y sgrin, neu os wyt ti’n cael rhybuddion cyn clicio rhywbeth, mae’n well peidio â chlicio’r botwm. Does wybod beth fyddi di’n ei agor. Efallai bydd natur chwilfrydedd yn gwneud i ti eisiau clicio, ond mae’n well cadw’n ddiogel a pheidio. Yn ogystal â gweld rhywbeth a all dy ypsetio, rwyt ti hefyd yn rhoi dy hun mewn perygl o lawrlwytho feirws.

Adrodd

Bydd adrodd yn tynnu sylw ato fel rhywbeth sydd angen cael ei wirio, ac os yw’n torri canllawiau neu’n anghyfreithlon, bydd modd ei dynnu i lawr. Mae rhagor o wybodaeth ar gael yn yr adran ‘Sut i adrodd am rywbeth sy’n sarhaus neu’n anghyfreithlon’ isod.

Hidlo

Y ffordd orau o leihau’r risg o weld pethau sarhaus neu anghyfreithlon ar-lein yw defnyddio rheolaethau rhieni neu hidlwyr i flocio cynnwys. Efallai na fyddi di’n hoffi’r syniad o oedolion yn rheoli’r hyn yr wyt ti’n ei weld. Nid cadw’r pethau hwyliog dan glo yw’r nod, ond yn hytrach dy amddiffyn a d’atal rhag gweld rhywbeth all beri gofid. Os oes angen cymorth ar dy rieni/gofalwyr, gallan nhw fynd i ’Canllaw i rieni a gofalwyr ar Google SafeSearch a Modd Diogelwch YouTube’ ar Hwb yma.

Gosodiadau preifatrwydd

Mae cyfyngiadau oedran ar rai apiau a phlatfformau am reswm, gan dy fod yn fwy tebygol o weld pethau sy’n amhriodol i dy oedran. Ond rydyn ni’n gwybod fod gan lawer o bobl ifanc gyfrifon ar blatfformau nad ydyn nhw i fod yn eu defnyddio. Gwna’n siŵr fod dy osodiadau preifatrwydd yn uchel iawn. Sicrha dy fod yn nabod y bobl rwyt ti’n siarad gyda nhw. Dweda wrth rywun neu adrodda am unrhyw beth sy’n gwneud i ti deimlo’n anghyfforddus. Edrycha ar yr adran ‘Bydd wybodus’ sy’n cynnwys canllawiau i’r apiau mwyaf poblogaidd, gan gynnwys sgoriau oedran, risgiau a phethau i’w gwneud i gadw’n ddiogel.

Blocio

Os yw rhywun ti’n nabod yn anfon cynnwys sarhaus atat, gofynna iddyn nhw stopio. Os wyt ti’n teimlo na alli di ofyn, neu os wyt ti’n aelod o grŵp sy’n rhannu pethau fel hyn, blocia, gwasga ‘unfollow’ neu ‘unlike’.

Peidio â rhannu

Ceisia beidio â rhannu unrhyw beth a anfonwyd atat a all gael ei ystyried yn sarhaus neu’n anghyfreithlon. Mae’n bosibl y byddi di’n peri gofid i rywun, neu’n mynd i drwbwl wrth ei rannu.


Bydd gan y rhan fwyaf o wefannau ffordd o adrodd am gynnwys, yn enwedig apiau cyfryngau cymdeithasol (edrycha ar yr adrannau diogelwch ar-lein eraill am ragor o wybodaeth). Ond mae lleoedd ar gael i adrodd am bethau penodol y byddi di’n eu gweld ar-lein.

  • Os wyt ti’n meddwl bod rhywun mewn perygl brys, ffonia 999 a rho wybod i’r heddlu.
  • Galli di adrodd am fygythiadau, dynwared, bwlio neu aflonyddu, hunan-niwed neu hunanladdiad, camdriniaeth ar-lein, trais, gweithredoedd rhywiol digroeso a chynnwys pornograffig i’r gwasanaeth Adrodd am Gynnwys Niweidiol. Hefyd, mae dolenni ar gael i adrodd ar apiau a phlatfformau gwahanol.
  • Os wyt ti’n gweld cam-drin plant yn rhywiol ar-lein, neu os wyt ti’n poeni am y ffordd y mae rhywun wedi bod yn siarad gyda thi ar-lein, rho wybod i’r gwasanaeth CEOP (Saesneg yn unig).
  • Gellid adrodd am droseddau casineb tuag at rywun oherwydd eu hil, anabledd, cyfeiriadedd rhywiol, crefydd, hunaniaeth rywedd, neu resymau eraill i True Vision (Saesneg yn unig).
  • Os wyt ti’n dod o hyd i unrhyw beth ar-lein sy’n hyrwyddo terfysgaeth ac eithafiaeth, rho wybod ar wefan gov.uk (Saesneg yn unig).
  • Os wyt ti’n meddwl bod gwefan yn ceisio dy sgamio, adrodda i’r Canolfan Seiberddiogelwch Genedlaethol (Saesneg yn unig).
  • Os wyt ti wedi cael dy sgamio a cholli arian, neu os yw rhywun wedi dy hacio, rho wybod i Action Fraud (Saesneg yn unig).

Os wyt ti’n chwilio am gymorth neu wybodaeth, ond yn poeni am ddechrau sgwrs gydag oedolyn, dyma rai awgrymiadau.

  • Childnet (Saesneg yn unig)– cyngor diogelwch ar-lein i blant a phobl ifanc
  • Addysg CEOP (Saesneg yn unig) - cyngor ar gyfer plant a phobl ifanc 11-18 oed ar y rhyngrwyd a pherthnasoedd
  • Meic – llinell gymorth am ddim a chyfrinachol i blant a phobl ifanc yng Nghymru, gydag ymgynghorwyr i dy helpu i ddod o hyd i’r gefnogaeth sydd ei hangen. Ffonia 080880 23456, anfona neges destun at 84001 neu gellid sgwrsio ar-lein
  • Childline (Saesneg yn unig)– llinell gymorth am ddim, preifat a chyfrinachol i blant a phobl ifanc yn y DU lle mae modd trafod unrhyw beth o gwbl. Ffonia 0800 1111
  • YoungMinds (Saesneg yn unig)– cymorth iechyd meddwl i bobl ifanc

BBC Own It

Gwylia'r fideo byr hwn (Saesneg yn unig) am awgrymiadau ar beth i'w wneud os wyt ti'n gweld rhywbeth sy'n peri gofid ar-lein.