English

Hwb

Diogelwch ar-lein

Diogelwch ar-lein ar gyfer rhieni/gofalwyr

Mae'n anodd ac yn aml yn heriol i wybod y diweddaraf am y dechnoleg y mae eich plant yn defnyddio; beth maen nhw'n ei wneud ar-lein, â phwy maen nhw'n cael sgwrs, pa gemau maen nhw'n eu chwarae, a beth maen nhw'n ei lawrlwytho ac yn ei wylio.

    • Y ffordd fwyaf effeithiol o reoli manylion personol eich plentyn ar-lein yw siarad gyda nhw am PLlC. (Ac wrth gwrs, nid cwmnïau cyfyngedig cyhoeddus sydd gennym mewn golwg.)

      Preifatrwydd - Siaradwch gyda’ch plentyn am eu gosodiadau preifatrwydd a'u hannog i gyfyngu ar yr holl wybodaeth y mae’n hawdd ei hadnabod, fel enw ysgol neu gyfeiriad cartref, rhif ffôn, ac ati. Edrychwch ar nodweddion diogelwch a phreifatrwydd unrhyw sianel cyfryngau cymdeithasol, ac efallai y byddwch eisiau creu cyfrif eich hun i ddeall y wefan, unrhyw berygl posibl, ac wrth gwrs deall atyniad eich plentyn at y safle.

      Lleoliad - Mae llawer o apiau yn gofyn am leoliad y ddyfais neu’n defnyddio GPS i’w olrhain beth bynnag. Gallwch analluogi gwasanaethau lleoliad yng ngosodiadau'r app - fodd bynnag, bydd angen i chi drafod gyda'ch plentyn pa mor bwysig yw peidio â nodi eu lleoliad i'r cyhoedd. Mae plant wrth eu bodd yn tagio eu lleoliad a beth maen nhw’n ei wneud ac nid ydyn nhw bob amser yn deall y goblygiadau (lladron yn gwybod eich bod ar wyliau, dieithriaid yn gwybod lle mae eich plentyn yn hoffi mynd yn rheolaidd, ac ati)

      Cysylltiadau - Os yw eich plentyn yn dod yn 'ffrindiau’ â rhywun ar-lein, yna mae'n debygol y bydd gan yr unigolyn fynediad at broffil ar-lein eich plentyn. Anogwch eich plentyn i wneud ffrindiau â phobl maen nhw’n eu hadnabod yn unig, ac i ddadwneud neu rwystro cysylltiadau â defnyddwyr sy'n postio pethau ar-lein a allai beri gofid iddyn nhw neu y maen nhw'n amheus yn eu cylch. Os ydych chi wedi creu cyfrif cyfryngau cymdeithasol eich hun, gofynnwch a allwch chi fod yn 'ffrind' ar-lein, ond peidiwch â synnu os yw eich plentyn yn ei arddegau yn gwrthod.

    • Mae ymchwil yn dangos fod rhieni yn tueddu i anwybyddu'r rhybuddion ar gemau sy'n dweud eu bod yn anaddas i blant, a bod rhieni yn gadael i blant chwarae gemau a gynlluniwyd ar gyfer oedolion, er eu bod yn gwybod eu bod wedi eu bwriadu ar gyfer rhai dros 18 oed. Dylech gofio bod rhybuddion ar gemau yn cael eu cynllunio i gynnig arweiniad ynghylch priodoldeb oedran y gêm, y cynnwys a’r ffordd o chwarae'r gêm.

      Gallwch weld adolygiadau o gemau ar wefan Common Sense Media a Pan European Game Information (http://www.pegi.info/en/index/). Cofiwch lwytho i lawr Ganllaw Technoleg Rhyngrwyd Mwy Diogel y Deyrnas Unedig i Rieni http://www.saferinternet.org.uk/advice-and-resources/parents-and-carers/parents-guide-to-technology.

    • Mae hwn yn gwestiwn anodd i rieni ym mhobman. Cynhaliwyd ymchwil a ddangosodd bod chwarae gemau am lai nag 1 awr y dydd yn fuddiol i addasiad seicolegol pobl ifanc rhwng 10 a 15 oed, tra bod chwarae am fwy na 3 awr y dydd yn cael effaith i'r gwrthwyneb. Byddwch yn or-ofalus, felly, gyda llai o amser o flaen sgrin a chydbwyso hynny â gweithgareddau i'r teulu.

      Siaradwch gyda'ch plentyn am yr hyn maen nhw’n ei wneud ar-lein, pa wefannau maen nhw’n eu defnyddio, pa gemau maen nhw’n eu chwarae, a chreu cydbwysedd amser o flaen sgrin gyda'ch gilydd. Mae'n well ceisio gwneud rheolau teuluol drwy siarad ac ymgysylltu gyda'ch plentyn yn hytrach na gosod rheolau na fydd yn ymddangos yn dderbyniol o bosibl. Ceisiwch fod yn fodel rôl cadarnhaol hefyd a chyfyngu ar eich amser eich hun o flaen sgrin. (Gall hyn fod yn her o ddifrif.) Os ydych chi angen cyngor, llwythwch i lawr y canllaw hwn i rieni ar amser o flaen sgrin i blant ifanc http://www.medietilsynet.no/globalassets/engelsk/smabarn_skjermbruk_engelsk_folder.pdf (Fersiwn Byr) http://www.medietilsynet.no/globalassets/engelsk/smabarn_skjermbruk_engelsk_veileder.pdf (Fersiwn Hir)

    • Gall chwarae gemau aml-chwaraewr ar-lein fod yn ffordd llawn hwyl i’ch plentyn gysylltu a chwarae gemau gyda phobl ifanc eraill. Mae enghreifftiau o gemau aml-chwaraewr yn amrywio o Minecraft, lle gallwch chwarae gyda 2 neu ragor o chwaraewyr, i World of Warcraft, gêm ar-lein gyda nifer di-ben-draw o chwaraewyr.

      Ni waeth pa fath o gêm mae eich plentyn yn ei chwarae, mae angen iddo fod yn ofalus, gan fod gemau ar-lein yn rhoi cyfle i'ch plentyn fod yn 'ffrindiau' gyda dieithriaid. Dylai eich plentyn osgoi postio lluniau ac fe ddylai wybod beth i'w wneud os bydd chwaraewr arall yn dechrau aflonyddu arno neu os bydd yn teimlo'n anghyfforddus mewn gêm (rhwystro a/neu roi gwybod i rywun am y chwaraewr arall). Anogwch eich plentyn i ddefnyddio enw gêm a rhithffurf wrth chwarae gyda phobl anhysbys ac i feddwl am breifatrwydd bob amser - hyd yn oed wrth sefydlu proffil.

    • Mae'r term ‘secstio’ (negeseuon testun rhywiol) yn cael ei ddefnyddio i ddisgrifio’r broses o anfon a derbyn lluniau sy’n amlwg rywiol, dros neges destun, drwy e-bost neu drwy eu postio ar safleoedd rhwydweithio cymdeithasol. Mae pobl ifanc yn secstio mwy a mwy wrth iddyn nhw anfon delweddau a negeseuon at eu ffrindiau, partneriaid rhywiol posibl neu hyd yn oed pobl ddieithr maen nhw’n cwrdd â nhw ar-lein. Mae secstio wedi dod yn gyffredin a dylai rhieni wybod am y prif faterion:

      • Mae tynnu llun amlwg rywiol o rywun dan 18 oed yn gyfystyr â chynhyrchu delwedd cam-drin plant ac mae perygl o gael eich erlyn, hyd yn oed os yw’r llun yn cael ei dynnu a’i rannu gyda chaniatâd yr unigolyn ifanc.
      • Mae anfon delwedd amlwg rywiol o rywun o dan 18 oed yn gyfystyr â dosbarthu delwedd cam-drin plant ac mae perygl o gael eich erlyn, hyd yn oed os yw’r llun yn cael ei dynnu a’i rannu gyda chaniatâd yr unigolyn ifanc.
      • Os bydd y delweddau’n cael eu rhannu ar-lein, fe allan nhw fod yn gyhoeddus a gall eraill eu cadw, eu copïo a'u dosbarthu. Mae'n bosibl na fydd y delweddau hyn fyth yn cael eu tynnu oddi ar y rhyngrwyd ac y gellid dod o hyd iddyn nhw ar-lein yn y dyfodol - er enghraifft, gan gyflogwr neu bartner posibl.

      Mae gan yr NSPCC wefan wych sy'n cynnig cyngor defnyddiol i rieni - https://www.nspcc.org.uk/preventing-abuse/keeping-children-safe/sexting/ ac fe ddylech chi hefyd lwytho i lawr y pecyn cymorth hwn ar secstio http://swgfl.org.uk/products-services/esafety/resources/So-You-Got-Naked-Online

    • Mae'r Rhyngrwyd yn ffynhonnell ragorol o adnoddau addysgol ardderchog, cyfleoedd hamdden a chreadigol a chyngor i bawb. Mae'r rhyngrwyd yn cynnig dewis diderfyn, bron, o wefannau priodol i oedran ar gyfer plant a phobl ifanc ac nid oes dim o'i le â phlant yn defnyddio gwefannau o'r fath. Mae llawer o bobl o'r farn bod datblygu sgiliau priodol ynghylch defnyddio'r rhyngrwyd yn ddiogel a chymwys yn hanfodol ar gyfer datblygiad plentyn.

      Nid yw magu plant yn yr oes ddigidol yn dasg hawdd, ond dylai’r cynghorion hyn isod leihau rhywfaint o'r straen:

      • Sicrhewch fod eich plentyn yn deall nad yw’r holl wybodaeth ar y rhyngrwyd yn wir nac yn gywir
      • Deallwch fod rhywfaint o risg yn gysylltiedig â defnyddio'r rhyngrwyd, ond mae ymchwil wedi dangos i’r mwyafrif helaeth o blant, nid yw’r byd ar-lein yn fwy peryglus – ac efallai ei fod yn llai peryglus, hyd yn oed – na’r byd all-lein. (Sonia Livingstone)
      • Cymhwyswch yr holl osodiadau preifatrwydd a diogelwch mae eich darparwr gwasanaethau rhyngrwyd yn eu cynnig, ac yn achos plant iau, ystyriwch ddefnyddio rheolaethau rhieni.
      • Parchwch gyfyngiadau oedran-briodol sydd ar safleoedd cyfryngau cymdeithasol, fel Facebook ac Instagram. Cafodd y cyfyngiadau hynny eu creu am reswm: i ddiogelu eich plant dan oed.

      Gweithredwch fel model rôl eich hunan a defnyddiwch y rhyngrwyd a thechnoleg yn gyfrifol ac mewn modd diogel (peidio ag anfon negeseuon testun wrth yrru, dim ffonau clyfar wrth y bwrdd

    • Mae eich plentyn yn ôl pob tebyg wedi gofyn yn barod: "Alla i lwytho i lawr yr app hwn, mam?” Ac er y byddwch chi’n sicr yn deall mai dyma’r app diweddaraf y mae'n ‘rhaid ei gael’, efallai y byddwch chi’n dal i bendroni tybed a yw'r app yn briodol i’ch plentyn?

      Mae miloedd o apiau ar y farchnad a gallwch ddod o hyd i apiau ar gyfer addysg, chwarae gemau, cyfathrebu, creadigrwydd a mwy. Mae'r siopau apiau yn eich galluogi i chwilio a dod o hyd i apiau mewn categorïau sy'n briodol i oedran. Er enghraifft, mae’r siop yn Google Play yn cynnwys categori teulu sy’n cynnwys apiau ar gyfer plant 5 mlwydd oed ac iau, plant rhwng 6 ac 8 oed, a phlant 9 oed a throsodd.

      Dylech gadw mewn cof bod hyd yn oed apiau rhad ac am ddim i blant yn aml yn cynnwys dewisiadau prynu 'yn yr app’, ond gydag ychydig o waith, mae'r rhan fwyaf yn caniatáu i chi ddiffodd y nodwedd hon.

      I gael adolygiadau da (gan gynnwys safbwyntiau pobl ifanc), gallwch gymryd golwg ar Common Sense Media i gael adolygiadau o apiau, gemau a gwefannau.

      Mae’r NSPCC ac O2 wedi creu gwefan wobredig ar gyfer rhieni o’r enw Net Aware sydd hefyd yn cynnwys adolygiadau o apiau yn ogystal â gwefannau rhwydweithio cymdeithasol.

    • Gallwch fod yn dawel eich meddwl nad eich plentyn chi yn unig sy'n cael ei swyno gan YouTube. Mae'r gwasanaeth anhygoel hwn yn eiddo i Google ac yn galluogi pobl yn eu harddegau o amgylch y byd i wrando ar gerddoriaeth neu wylio fideos heb orfod eu prynu. Gall pobl yn eu harddegau hefyd rannu eu fideos eu hunain ar ôl creu proffil (neu sianel) YouTube.

      Felly, beth ddylech chi fod yn ymwybodol ohono wrth i’ch plentyn gael ei hudo gan YouTube?

      • Deall yr hawlfraint a’r credydau creadigol ar gyfer gwaith y mae eich plentyn yn ei gynhyrchu.
      • Deall preifatrwydd a rheoli gwybodaeth defnyddwyr (unwaith mae cynnwys a grëwyd gan eich plentyn yn y parth cyhoeddus, mae’n hawdd iawn colli rheolaeth ar y cynnwys hwnnw.)
      • Y tebygolrwydd yw na fydd eich plentyn yn dod yn filiwnydd drwy flogio (blogio drwy fideos) er y gallan nhw wylio Flogwyr enwog a dilyn eu cyngor ar chwarae gemau'n well, defnyddio colur neu sefydlu tueddiadau ffasiwn, ac ati.
      • Mae canllawiau cymunedol yn bodoli ynghylch pa gynnwys y gellir ei lwytho i fyny, ond mae'n hawdd IAWN i blant yn eu harddegau a phlant ifanc weld cynnwys amhriodol gan gynnwys fideos sy'n cynnwys trais, golygfeydd o natur rywiol, hiliaeth, eithafiaeth, iaith anweddus neu sarhaus a themâu gwrthgymdeithasol eraill.

      Mae YouTube ar gael yn benodol i blant, dan yr enw priodol YouTube Kids: https://kids.youtube.com/

      Os ydych chi eisiau rhagor o wybodaeth fanwl, cymerwch olwg ar yr erthygl hon i rieni am YouTube: http://parentinfo.org/article/youtube-what-parents-need-to-know

    • Mae meithrin perthynas amhriodol ar-lein yn digwydd pan fydd rhywun yr amheuir ei fod yn bedoffeil yn ffurfio perthynas gyda dioddefwr posibl yn seiliedig ar ddiddordeb cyffredin. Bydd y sawl sy'n cyflawni trosedd yn esgus bod yn rhywun arall a bydd yn defnyddio offer fel ystafelloedd sgwrsio a fforymau i ymgysylltu â phlant. Yn y pen draw, bydd yn ceisio ynysu ei ddioddefwr er mwyn cael rheolaeth drosto drwy ddefnyddio gweniaith, empathi, blacmel, cywilydd, bygythiadau neu frawychu ei ddioddefwr.

      • Dysgwch eich plentyn i fod yn ymwybodol nad yw pawb ar y rhyngrwyd yn dweud y gwir am bwy ydyn nhw.
      • Atgoffwch eich plentyn i beidio â rhannu gormod o’i wybodaeth bersonol.
      • Helpwch eich plentyn i roi gosodiadau preifatrwydd ar unrhyw offer cyfathrebu cymdeithasol ar lefel gyfyngol briodol a fydd yn amddiffyn eich plentyn.

      Mae’r camdrinwyr hyn yn fedrus wrth berswadio plant i ymddwyn mewn ffyrdd na fydden nhw fel arfer yn eu hystyried felly mae'n hanfodol bod plant yn cael eu hannog i beidio byth â chwrdd ag unrhyw un anhysbys y buon nhw'n cysylltu â nhw ar-lein yn y byd go iawn all-lein, oni bai fod hyn wedi cael ei drafod gydag oedolyn priodol.

      Os ydych chi’n credu y gallai eich plentyn chi neu blentyn rhywun arall fod yn destun meithrin perthynas amhriodol, cysylltwch â'r Ganolfan Camfanteisio ar Blant a'u Hamddiffyn Ar-lein - www.ceop.gov.uk.

    • Gall plant gael eu tagio mewn llun neu ddigwyddiad heb eu gwybodaeth. Gall rhieni a gofalwyr eraill anghofio gofyn am ganiatâd cyn iddyn nhw roi llun o'r tîm pêl-droed neu'r perfformiad bale. Gallwch ofyn am dynnu'r llun oddi yno a/neu dynnu'r tagiau. Os nad yw hynny'n gweithio, gallwch gysylltu â Chanolfan Ddiogelwch y safle cyfryngau cymdeithasol a dilyn eu trefn ar gyfer cael gwared ar luniau.

      Atgoffwch eich plentyn eich hun i fod yn ofalus ynghylch unrhyw lun y mae’n ei bostio neu'n ei rannu ei hunan. Ac os hoffech chi fonitro enw eich plentyn ar-lein, efallai y dymunech roi rhybudd Google ar enw eich plentyn. (Neu eich un chi hefyd o ran hynny.) https://support.google.com/alerts/answer/4815780?hl=en