English

Hwb

Diogelwch ar-lein

Diogelwch ar-lein ar gyfer dysgwyr

Gallwch ddod o hyd i adnoddau a dolenni yma a fydd yn helpu i'ch cadw chi'n ddiogel ar-lein tra byddwch yn chwilio'r gofod digidol - gan gynnwys cyngor, awgrymiadau a chymorth, os bydd pethau wedi mynd o'i le.

    • Yr ateb syml yw na allwch chi fyth fod yn siŵr fod pawb rydych chi'n chwarae gemau yn eu herbyn, neu’n sgwrsio gyda nhw, neu’n ysgrifennu neges mewn fforwm cefnogwyr, yn dweud y gwir am bwy ydyn nhw. Mae'n hawdd iawn creu cyfrifon cyfryngau cymdeithasol ffug ac yn anffodus mae yna bobl sy'n creu proffiliau o'r fath er mwyn ddechrau siarad â phlant. Mae'r bobl hyn yn dda iawn am esgus bod yn ffrind i chi a rhannu’r un diddordebau a hobïau â chi. Efallai y byddan nhw’n gofyn i chi am fanylion personol fel eich enw, oedran a chyfeiriad neu rifau cyswllt. Ni ddylech fyth roi’r math hwn o wybodaeth i unrhyw un ar-lein, hyd yn oed os ydych chi’n meddwl bod hwn yn ffrind i chi.

      Fodd bynnag, mae technoleg yn newid ac mae amrywiaeth o apiau ar gael sy’n eich helpu chi i gysylltu â defnyddwyr eraill y byd go iawn. Mae'r rhain yn cynnwys apiau chwarae gemau ac apiau canfod cymar, er enghraifft. Gall fod yn hawdd i chi wynebu sefyllfa beryglus. Os ydych chi’n mynd i gwrdd â phobl, neu os ydych chi’n hapchwarae â phobl eraill, mae'n dda gwneud hynny gyda phobl rydych chi'n eu hadnabod o'r byd go iawn. Fel hynny, os bydd rhywbeth yn mynd o'i le, byddwch yn gallu cysylltu â phobl go iawn rydych chi'n eu hadnabod ac yn ymddiried ynddyn nhw a all eich helpu gyda'r sefyllfa.

      Byddwch yn ofalus bob amser wrth feithrin perthynas newydd ar-lein - gofynnwch i chi eich hun a fyddai rhywun yn y byd go iawn yn ymddwyn yn y ffordd honno, neu’n gofyn y cwestiwn hwnnw mor rhwydd. Beth allai'r canlyniad gwaethaf fod? Beth am y canlyniad gorau? Os nad ydych chi'n siŵr, siaradwch ag oedolyn rydych chi'n ymddiried ynddo/ynddi cyn i chi fynd yn rhy bell.

    • Mae'r rhyngrwyd yn lle gwych - porth i fyd o wybodaeth, lluniau, cerddoriaeth, ffrindiau a theulu, gemau ac adloniant. Os bydd y rhyngrwyd yn cael ei defnyddio'n briodol ac yn ddiogel, yna bydd yn cynnig cyfleoedd ar gyfer dysgu, ar gyfer creu ac ar gyfer cyfathrebu â'r byd.

      I rai plant a phobl ifanc, dengys ffigurau bod nifer fawr ohonyn nhw’n dioddef bwlio ar-lein* - dywedodd 56% o bobl ifanc eu bod wedi gweld pobl eraill yn cael eu bwlio ar-lein ac roedd 42% wedi teimlo'n anniogel ar-lein - neu wedi cael delweddau rhywiol digroeso neu wedi gweld deunyddiau nad oedden nhw’n dymuno eu gweld. Gall pob un o'r rhain fod yn peri gofid mawr i raddau mwy neu lai yn dibynnu ar oedran y plentyn. Beth bynnag yw eich oedran, os ydych chi’n gweld rhywbeth sy'n peri gofid i chi, neu’n cael eich bwlio ar-lein, mae'n rhaid i chi ddweud wrth oedolyn.

      Mae amrywiaeth o feddalwedd neu apiau a allai helpu i rwystro cynnwys digroeso fel hysbysebion naidlen, ac mae'n bwysig bod y feddalwedd ar eich cyfrifiadur, eich tabled neu eich gliniadur yn gyfoes a bod yr holl nodweddion diogelwch yn cael eu gweithredu.

      *Arolwg Cenedlaethol BullyingUK 2014

    • Mae tynnu llun amlwg rywiol o rywun dan 18 oed ac anfon y llun hwnnw yn cael ei ddosbarthu fel cynhyrchu delwedd o gam-drin plant yn rhywiol, a’r perygl yw y cewch eich erlyn. Mae hyn yn wir hyd yn oed os oes consensws ynghylch tynnu’r lluniau, a bod yr unigolyn ifanc yn rhoi caniatâd i'w rhannu. Mae awdurdodau hefyd yn ymwybodol bod secstio’n cael ei ystyried yn arfer cyffredin gan lawer o bobl yn eu harddegau, ond mae gan ysgolion ddyletswydd i ddiogelu’r naill ochr a’r llall mewn sefyllfa o'r fath. Er y gellid ystyried rhannu noethluniau fel gweithred anghyfreithlon, lle mai dim ond pobl ifanc sy’n gysylltiedig, mae’r heddlu yn cymryd ymagwedd resymol ac nid ydyn nhw hyd yma wedi erlyn plentyn ar sail hyn. Os bydd y delweddau’n cael eu rhannu ar-lein, fe allan nhw fod yn gyhoeddus a gall eraill eu cadw, eu copïo a'u dosbarthu. Gallai’r darlun noeth hwnnw ohonoch sy'n cylchredeg o gwmpas y Rhyngrwyd arwain at sefyllfaoedd negyddol. Gall cael gwared ar ddelweddau oddi ar y Rhyngrwyd fod yn heriol a gall arwain at bob math o anawsterau wrth i chi fynd yn hŷn. Os cewch eich dal gyda delweddau o’ch partner yn ei (h)arddegau ar eich ffôn, yna rydych chi mewn perygl o gael eich erlyn, yn enwedig os oes amgylchiadau sy'n achosi braw i’r awdurdodau sy'n ymchwilio e.e. gwahaniaeth mawr o ran oedran.

      Os ydych chi’n poeni am secstio, neu angen cymorth, yna mae rhagor o wybodaeth ar gael yn yr adnodd 'Fe fuost ti'n noeth ar-lein, felly’

    • Canfu ymchwil a gyhoeddwyd yn 2014* a oedd yn seiliedig ar grŵp o bobl ifanc rhwng 10 a 15 oed, y gallai chwarae am lai nag awr y dydd fod yn fuddiol mewn gwirionedd, tra nad oedd chwarae am fwy na 3 awr y dydd yn dda iawn o safbwynt datblygiad seicolegol. Dangosodd y tir canol yn yr astudiaeth hon, h.y. rhwng 1 a 3 awr o chwarae y dydd, nad oedd unrhyw dystiolaeth o effeithiau cadarnhaol na negyddol o'u cymharu â’r rhai nad ydyn nhw’n chwarae gemau.

      Mae ymchwil wedi dechrau nodi fod nifer y bobl sy'n gaeth i gemau fideo ar gynnydd ac mae llawer o ymchwil yn cael ei wneud yn y maes hwn. Efallai eich bod yn dioddef o gaethiwed i gemau fideo os ydych chi’n methu neu'n amharod i gymryd rhan mewn unrhyw ddiddordeb neu weithgaredd heblaw chwarae gemau. Efallai eich bod chi'n meddwl yn gyson am eich sesiwn chwarae gemau nesaf, yn dyfeisio ffyrdd o fynd yn ôl at y gêm os oes rhaid i chi ei gadael (e.e. peidio bwyta), neu’n rhoi'r gorau i ddiddordebau blaenorol nad ydyn nhw’n ymwneud â chwarae gemau neu'n gwrthod gwahoddiadau i ddigwyddiadau cymdeithasol gyda ffrindiau all-lein. Efallai y bydd eich gwaith ysgol a’ch gwaith cartref hefyd fod yn dioddef.

      Gallai chwarae gemau am gyfnodau gormodol yn hytrach na threulio amser yn cymryd rhan mewn gweithgarwch corfforol arwain at gyflyrau meddygol eraill sy'n gysylltiedig â diffyg cyffredinol o ymarfer corff.

      *(Pediatrics: Electronic Gaming and Psychosocial Adjustment, Andrew K. Przybylski, PhD)